Το Οριζόντιο Δένδρο του Πητ Μοντριάν

Δεν είχε περάσει ολότελα στην αντίπερα όχθη της αφηρημένης ζωγραφικής. Και ακόμη ζωγράφιζε δένδρα. Γκρίζα δένδρα, κόκκινα δένδρα, δένδρα αριθμημένα και δένδρα σε άνθηση. Παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν μια ωραία εποχή για να ζωγραφίζεις δένδρα. Ακόμα και οριζόντια. Όχι για να ζωγραφίζεις οριζόντια, αλλά για να ζωγραφίζεις οριζόντια δένδρα. Οριζόντια ζωγράφιζε ο Μιχαήλ Άγγελος, οριζόντια δένδρα όμως, ο Πητ Μοντριάν (Piet Mondrian). Εξάλλου δεν είχε κάνει την εμφάνισή του Το Στυλ (De Stijl), ένα περιοδικό που θα εξέφραζε ένα καλλιτεχνικό αίτημα και κίνημα. Το Στυλ, που όταν εκδόθηκε το 1917 από τον Πητ Μοντριάν και τον Τέο βαν Ντέσμπουργκ (Theo van Doesburg), κάλυψε ένα μεγάλο αισθητικό και διανοητικό κενό της εποχής: με την κυκλοφορία του, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος θα αποκτούσε Στυλ.

Πητ Μοντριάν, Οριζόντιο Δένδρο (Horizontal Tree – 1911). Munson Williams Proctor Arts Institute, ΗΠΑ. Λάδι σε Καμβά. Διαστάσεις 75,9 x 112,2 cm.

Πητ Μοντριάν – Horizontal Tree, 1911

Σχηματική Ανάλυση του Έργου Οριζόντιο Δένδρο
Σχηματική Ανάλυση του Έργου Οριζόντιο Δένδρο

Το Έργο Οριζόντιο Δένδρο του Πητ Μοντριάν

Η σύνθεση του έργου, στην απλούστερη εκδοχή της, αποδίδεται με το χαρακτηριστικό σχήμα του στόχου: ένας κύκλος, και δύο κάθετοι άξονες που τέμνονται στο κέντρο του, περικλείουν την κυρίως θεματική περιοχή. Υπό αυτήν την έννοια είναι μια σύνθεση εύστοχη. Το έργο υλοποιείται αρχικά με πλατιές και γρήγορες πινελιές που συγκροτούν το υπόβαθρο, και οι οποίες στην βάση του πίνακα, εμβάλλουν την αίσθηση του ορίζοντα. Πάνω από αυτές, μικρότερου πλάτους πινελιές, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο ορθοκανονικές μάλλον θερμού γκρίζου, διαμορφώνουν το χωρικό πλέγμα και εντείνουν μιαν ορισμένη αίσθηση του βάθους. Και πάνω από αυτές ξεκινά ο χορός των καμπύλων πινελιών, που αποδίδουν έναν έντονα κεκλιμένο κορμό καθώς και τους βραχίονες και τους κλάδους του δένδρου. Τα δεσπόζοντα χρώματα είναι μπλε και κόκκινα που βιολετίζουν και πορφυρά που μπλεδίζουν ή κοκκινίζουν, ανοιχτών, μέσων και σκούρων τόνων – χρώματα καθαρά, αφού τα γαιώδη έχουν από καιρό εξαφανισθεί απ’ την παλέτα του Πητ Μοντριάν. Και μολονότι το δένδρο κλείνει προς τα αριστερά, αφήνοντας δεξιά του έναν μεγάλο ‘κενό΄ χώρο, η χρωματική δύναμη του έργου, προσφέρει στην σύνθεση μιαν αξιοζήλευτη ισορροπία.

Ανάμεσα σε όλους τους καλλιτέχνες της αφηρημένης τέχνης (Καντίνσκυ και Φουτουριστές) ένιωσα πως μόνο οι Κυβιστές είχαν ανακαλύψει το σωστό μονοπάτι· και, για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, επηρεάστηκα πολύ από αυτούς.

Πητ Μοντριάν – Horizontal Tree, 1911

Η Υπόκλιση του Οριζόντιου Δένδρου
Η Υπόκλιση του Οριζόντιου Δένδρου

Η Συνοπτική Δήλωση του Έργου

Έργο υψηλής έντασης, προσφέρει αφειδώς στον θεατή σχεδόν τα πάντα εκτός από ρέμβη, ηρεμία και γαλήνη. Το δένδρο θα μπορούσε να είναι ένας νευρώνας, ένας δενδρίτης με συνάψεις που έχουν ανάψει από την ταχύτητα της πληροφορίας.

Ποιάς πληροφορίας;

Εκείνης που συνοψίζει το εικαστικό υπόβαθρο του Μοντριάν και την πορεία του από τον ακαδημαϊκό Ρεαλισμό στον Ιμπρεσιονισμό, και από τον Φωβισμό στον Κυβισμό και την αφαίρεση.

Αλλά γιατί το δένδρο κλίνει;

Δεν κλίνει αλλά υποκλίνεται.

Η αναπαραστατικότητα υποκλίνεται και αποσύρεται από την σκηνή.

Η αρχή αυτής της τέχνης δεν είναι μια άρνηση της ύλης, αλλά μια μεγάλη αγάπη προς την ύλη, η οποία εκδηλώνεται και απεικονίζεται στην καλλιτεχνική δημιουργία με τον αμεσότερο και πιο έντονο τρόπο.

Πητ Μοντριάν – Horizontal Tree, 1911

  1. Blotkamp, C. (2001). Mondrian: The Art of Destruction. London, England: Reaktion Books.
  2. Fauchereau, S., & Mondrian, P. (1994). Mondrian and the Neo-Plasticist Utopia. Rizzoli Intl Pubns.
  3. Jong, C. W. (2015). Piet Mondrian: The Studios: Amsterdam, Laren, Paris, London, New York. Thames & Hudson.
  4. Mondrian, P., & Russell, P. (2018). Delphi Complete Works of Piet Mondrian. Delphi Classics.
  5. Ρηντ, Χ. (1977). Ιστορία της Μοντέρνας Ζωγραφικής [A Concise History of Modern Painting]. Αθήνα: Υποδομή.
Share on print
Τυπωθήτω | Print

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on tumblr
Share on reddit
Share on stumbleupon
Share on email

ΕΝΟΤΗΤΕΣ