Τριπλός Υβριδικός Πίλος ενός από τα Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ
Τριπλός Υβριδικός Πίλος ενός από τα Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ

Τα Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ

Τα Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ (Carsten Höller) συγκροτούν ένα άθροισμα χωρικών έργων, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων έχει ως σταθερή αναφορά τους το ψυχοτρόπο μανιτάρι Amanita muscaria (Αμανίτης ο μυγοκτόνος). Εξαιρουμένου του μεγέθους τους και του γεγονότος πως εμφανίζονται ως δημιουργήματα τέχνης, κατά τα λοιπά διαφέρουν ελάχιστα από το φυσικό μανιτάρι αναφοράς αφού οι όποιες – κατά βάσιν ασήμαντες – διαφορές τους έγκεινται:

  1. Στην ικανότητά τους να ίπτανται
  2. Στην ικανότητά τους να περιστρέφονται
  3. Στην υβριδική ποικιλομορφία καθενός εξ αυτών

Ωστόσο είτε σταθερά, είτε ιπτάμενα ή/και περιστρεφόμενα, τα γλυπτά μανιτάρια του – καλώς ή πολύ κακώς – καταξιωμένου καλλιτέχνη Κάρστεν Χέλερ είναι εκτός από αντικείμενα αισθητικής, ακόμα αντικείμενα σκέψης και προβληματισμού. Και ως αντικείμενα αισθητικής προβληματίζουν, ως ερεθίσματα για σκέψη αποπροσανατολίζουν, ως τροφοδότες προβληματισμού οχλαγωγούν.

Στην συνέχεια της καλοπροαίρετα ημιθαπτικής παρουσίασης των έργων, θα επιχειρήσουμε (ματαίως) την διεξοδικήν διασάφηση των ανωτέρω κριτικών μας θέσεων.

Περιεχόμενα

Από την Έκθεση με τίτλο «Reason», τα Περιστρεφόμενα Μανιτάρια - Gagosian Gallery (2017)
Από την Έκθεση με τίτλο «Reason», τα Περιστρεφόμενα Μανιτάρια - Gagosian Gallery (2017)

Βιογραφικό του Δημιουργού των Γιγαντιαίων Γλυπτών Μανιταριών

Ο Κάρστεν Χέλερ (Carsten Höller) γεννήθηκε το 1961 στις Βρυξέλλες, από γονείς Γερμανικής καταγωγής οι οποίοι εργάζονταν στο τότε εκεί κραταίο και συμπαγές οικοδόμημα της τότε λεγόμενης Ευρωπαϊκής Οκονομικής Κοινότητας.

Δεν αντελήφθη σύντομα την κλίση του προς τας Τέχνας και έτσι σπούδασε Γεωπόνος στο Πανεπιστήμιο του Κιέλου. Από το ίδιο Πανεπιστήμιο έλαβε τον τίτλο του διδάκτορος για την μελέτη του Ανάλυση Αποτελεσματικότητας των Παρασιτοειδών σε Αφίδες Δημητριακών (Effizienzanalyse der Parasitoiden an Getreideblattläusen).  

Αμέσως μετά, προσλήφθηκε στο εν λόγω Πανεπιστήμιο, και συγκεκριμένα στο εκεί Ινστιτούτο Φυτοπαθολογίας (Institut für Phytopathologie) όπου και εργάσθηκε ως ερευνητής Εντομολόγος.

Από το ερευνητικό του έργο ορισμένες σημαντικές εργασίες του είναι:

  • Holler, C., Borgemeister, C., Haardt, H., & Powell, W. (1993). The Relationship between Primary Parasitoids and Hyperparasitoids of Cereal Aphids: An Analysis of Field Data. The Journal of Animal Ecology, 62(1), 12.
  • Höller, C. (1990). Overwintering and hymenopterous parasitism in autumn of the cereal aphid Sitobion avenae (F.) in northern FR Germany. Journal of Applied Entomology, 109(1-5), 21-28.
  • Höller, C. (1991). Movement away from the feeding site in parasitised aphids: host suicide or an attempt by the parasitoid to escape hyperparasitism? In Hodek (Ed.), Ecology of Aphidophaga IV (pp.43–98). The Hague: SPB Academic Publishing.
  • Höller, C., & Braune, H. J. (1988). The use of isoelectric focusing to assess percentage hymenopterous parasitism in aphid populations. Entomologia Experimentalis et Applicata, 47(2), 105-114.

Σε αυτήν την θέση έμεινε μέχρι το 1994 και έπειτα έπεσε με τα μούτρα στη τέχνη –  την οποία ουδέποτε σπούδασε.

Αυτήν την εποχή μοιράζει τον χρόνο του μεταξύ Σουηδίας και Γκάνας, αφού στην Στοκχόλμη βρίσκεται το στούντιό του, και σε μια παραλία 70 μίλια απόσταση από την πρωτεύουσα Άκρα, το εξοχικό του.

Τριπλά Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ
Τριπλά Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ

Τα Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ

Μια από τις αντιπροσωπευτικότερες συνεισφορές του εντομολόγου Δρ Χέλερ στην τέχνη, αποτελούν οι σειρές των Γιγαντιαίων Γλυπτών Μανιταριών.

Οι τίτλοι των σειρών και η εποχή δημιουργία τους είναι:

  • Upside Down Mushroom Room με γλυπτά δημιουργημένα το 2000
  • Mushroom Suitcase Series, με γλυπτά δημιουργημένα μεταξύ του 2001 και του 2008
  • Giant Triple Mushrooms με γλυπτά δημιουργημένα το 2010
  • Mushroom Mathematics με γλυπτά δημιουργημένα το 2018

Όμως εκτός από τις γλυπτικές δημιουργίες, τα μανιτάρια εμφανίζονται ως πρωταγωνιστές και σε δύο σειρές φωτογραφιών:  

  • Την σειρά Mushroom Print του 2003
  • Και την Soma Series του 2008

Τα Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ είναι «υβρίδια» ή κατά το κοινώς λεγόμενον τραγέλαφοι. Συντίθενται κατά 50% από το ψυχοδηλωτικό μανιτάρι Amanita muscaria, και κατά 25% από δύο άλλα είδη μανιταριών, όπως για παράδειγμα τα Calvatia spp., Phallus spp., Coprinus comatus και Boletus edulis.

Εξαίρεση σε αυτήν την πρακτική αποτελούν μέρος από τα γιγαντιαία γλυπτά μανιτάρια της σειράς Mushroom Mathematics, τα οποία συντίθενται κατά 50% από το μανιτάρι Amanita muscaria και κατά 50% από τα λοιπά μανιτάρια.

Ο Amanita muscaria αναπαρίσταται είτε ακριβώς ο ίδιος, με τον λαμπρό κόκκινο πίλο και τα λευκά στίγματα, είτε ως μια εκ των ποικιλιών του, όπως για παράδειγμα η A. muscaria var. formosa, με κίτρινο – πορτοκαλί πίλο.

Υλικά Κατασκευής

Τα υλικά κατασκευής των γλυπτών μανιταριών περιλαμβάνουν:

  • Πολυεστέρα
  • Συνθετική ρητίνη
  • Σύρμα
  • Στόκο
  • Πολυουρεθάνη
  • Άκαμπτο αφρό
  • Ανοξείδωτο χάλυβα
  • Πολυεστερικά χρώματα
  • Ακρυλικά χρώματα

Πρώτη Αποτίμηση

Πέραν της προσπάθειας εντυπωσιασμού, τα περισσότερα εξ αυτών των έργων στερούνται στοιχειώδους αισθητικής. Πρόκειται για σαφώς υπερτιμημένα και φουσκωτώς κομψά κακοτεχνήματα.

Αλλά περισσότερα για αυτό το θέμα θα ειπωθούν στην συνέχεια.

Εγκατάσταση Ιπτάμενων Μανιταριών - Southbank Centre, London (2015)
Εγκατάσταση Ιπτάμενων Μανιταριών - Southbank Centre, London (2015)

Απάνθισμα Έργων & Εκθέσεων του Κάρστεν Χέλερ

Το ημιθαπτικού χαρακτήρα αφιέρωμα τόσο στα Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ όσο και στο σύνολο των δημιουργιών του, συνεχίζεται με την παρουσίαση ορισμένων αντιπροσωπευτικών Έργων & Εκθέσεων του εκλεκτού διδάκτορος Εντομολογίας.

Killing Children I, II και III (1993 - 1994)

Τα έργα της σειράς με τον σαφώς παιδαγωγικό τίτλο Killing Children έχουν δημιουργηθεί μέσα σε μιαν περίοδο τεσσάρων ετών, από το 1990 έως το 1994.

Περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

  • To Bicycle Bomb, ένα συνηθισμένο ποδήλατο με βοηθητικές ρόδες για παιδιά, αποτελούμενο απο φιτίλι, σπίρτα και ένα μπιτόνι βενζίνη πάνω από την σχάρα της πίσω ρόδας, το οποίο αναφλέγεται καλλιτεχνικά εφόσον τα παιδιά επιχειρήσουν να κάνουν πετάλι
  • Το έργο 220 Volt, που αποτελείται από βύσματα, το καλώδιο σύνδεσης και καραμέλες απροσδιορίστου γεύσεως
  • Το Komm Kleines, kriegst was Feine, μια εφευρετική παγίδα για μωρά και μικρά παιδιά, που συντίθεται από ένα παιδικό πάρκο με δίχτυ τοποθετημένο ανάποδα και υπό γωνία, και έχει ως δέλεαρ ένα αυγό Kinder Schokolade συνδεδεμένο με πετονιά, το οποίο εάν μετακινηθεί προκαλεί την πτώση του παιδικού πάρκου και τον εγκλεισμό του τολμηρού μπόμπιρα
  • Το Sucette aux Fausses Oranges, μια ειδική παραισθησιογόνος πιπίλα, που περιέχει ένα κομμάτι αποξηραμένου μανιταριού Amanita muscaria, και προσφέρεται για άνετα «ταξίδια» των μωρών
  • Το Three Venomous Frogs from Costa Rica in a Bottle (Τρεις Δηλητηριώδεις Βάτραχοι από την Κόστα Ρίκα σε ένα Μπουκάλι), που αποτελείται από μοχθηρώς επικίνδυνα βατράχια εισαγωγής βυθισμένα στο νερό ενός μπιμπερό
  • Διάφορα σχέδια όπως το Killer-Bee και το Porträt, για τα οποία είναι σχεδόν βέβαιο πως ο Κάρστεν Χέλερ δεν κατέβαλλε καμιά ιδιαίτερη προσπάθεια για να τα παρουσιάσει κακοσχεδιασμένα και άτεχνα

House for Pigs and People (Kassel - 1997)

Το έργο House for Pigs and People συνθέτουν ολοζώντανα καλοθρεμμένα γουρούνια, ένα κηπάριο με χλοοτάπητα, ένα τσιμεντένιο Σπίτι – Κουτί και ένας υαλοπίνακας, που χωρίζει το σπίτι στην μέση, ορίζοντας μιαν περιοχή για τα γουρούνια και μια για τους ανθρώπους. Ο υαλοπίνακας από την μεριά των γουρουνιών είναι καθρέφτης, ενώ απ΄την μεριά των ανθρώπων κανονική τζαμαρία. Αυτό το «ευφυέστατο» εύρημα έχει διττό αποτέλεσμα:

  • Τα γουρούνια ατενίζουν όχι τους ανθρώπους αλλά θαυμάζουν τους εαυτούς τους – όταν δεν καταβροχθίζουν τον χλοοτάπητα
  • Οι άνθρωποι ατενίζουν ανεμπόδιστα τα γουρούνια

Το «συγκλονιστικό» αυτό έργο είναι προϊόν της συνεργασίας του Κάρστεν Χέλερ με την Γερμανίδα εννοιολογική καλλιτέχνιδα Rosemarie Trockel.

Carousels (από το 1998)

Τον εντομολόγο Δρ Χέλερ απασχολούν τα Carousels. Με διάφορες προσθαφαιρέσεις υλικών, μονά ή διπλά, και σε ελαφρώς παραλλαγμένα σχήματα, είναι διαχρονικά παρόντα όχι ως οργανικά τμήματα πραγματικών Λούνα – Παρκς αλλά ως διακριτά αντικείμενα σε ευάριθμες εκθέσεις τέχνης. Έχουν και ονόματα όπως:

  • Mirror Carousel, έργο του 2005, το οποίο αποτελείται από καθίσματα, καθρέπτες και λευκά αναβοσβήνοντα φώτα
  • Double Carousel with Zöllner Stripes, έργο του 2011, το οποίο αποτελείται από δυο Carousels κινούμενα με πολύ αργή ταχύτητα και αντίθετα το ένα ως προς το άλλο, από φώτα που καταλαμβάνουν το ήμισι περίπου της κεντρικής στήλης και συνεχίζουν μέχρι και την σκεπή, ενώ τους περιβάλλοντες τοίχους κοσμούν οι Zöllner Stripes, ασπρόμαυρες βελοειδούς σχήματος γραμμές που παραμορφώνουν τον χώρο, και οι οποίες είναι ο οπτικός ψευδαισθησιακός καρπός της ανακάλυψης του Γερμανού αστροφυσικού Johann Karl Friedrich Zöllner (Zöllner illusion)
  • Golden Mirror Carousel, έργο του 2014, το οποίο αποτελείται από 24 καθίσματα τα οποία περιστρέφονται προς την αντίθετη κατεύθυνση ως προς την κεντρική στήλη του καρουσέλ που στολίζεται με λαμπτήρες, και εδράζεται πάνω σε σταθερό πάτωμα

Βίντεο Παρουσίαση του Golden Mirror Carousel

Το Καρουσέλ του Höller είναι μια εγκατάσταση τέχνης που έχει σχεδιαστεί για να συγχέει, αντί να ενισχύει, τις προσδοκίες του κοινού από τον παραδοσιακό εκθεσιακό χώρο.
Tony Ellwood
Διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης της Βικτόρια - Μελβούρνη
Τριπλός Υβριδικός Πίλος ενός από τα Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ
Αναπαραγωγή Βίντεο

Test Site (Λονδίνο, 2006 - 2007)

Το έργο που παρουσιάθηκε στην Λονδρέζικη γκαλερί Tate, συνέθεταν 5 εγκατεστημένες ημιδιαφανείς σωληνοειδείς τσουλήθρες, σχήματος σπείρας. Όποιος επιθυμούσε μπορούσε να τις χρησιμοποιήσει για να έχει την εμπειρία μιας ενδιαφέρουσας ψυχαγωγικής ολίσθησης.

Ο εντομολόγος Δρ Κάρστεν Χέλερ, έχει δείξει πως οι τσουλήθρες αποτελούν διαχρονικά για τον ίδιο έναν προνομιακό χώρο για πειραματισμό και μελέτη, παρουσιάζοντας διάφορες εκδοχές τους ως προς το σχήμα, το μέγεθος, την διάταξή καθώς και την ένταξή τους μέσα σε διάφορα εσωτερικά και εξωτερικά περιβάλλοντα.

Η δημιουργική, πράγματι, ενασχόλησή του με το αντικείμενο θα μπορούσε άνετα να του αποφέρει τον τίτλο του Τσουληθροποιού.

Βίντεο Παρουσίαση του Test Site

Μια Τσουλήθρα είναι ένα γλυπτό που μπορείτε να ταξιδέψετε μέσα. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να νομίζετε ότι πρέπει να χρησιμοποιήσετε την Τσουλήθρα για να την κατανοήσετε.
Δρ Κάρστεν Χέλερ
Ερευνητής Εντομολόγος
Τριπλός Υβριδικός Πίλος ενός από τα Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ
Αναπαραγωγή Βίντεο

The Double Club (Λονδίνο, 2008-2009)

Το The Double Club ήταν ένας πραγματικός χώρος εστίασης και διασκέδασης – κάτι σε Fast Food Art. Και επειδή προσπαθούσε να παραθέσει ή/και να συγκεράσει δυο κουλτούρες, την Δυτική και την Αφρικανική (μέσω Κογκό η τελευταία), διέθετε και Έθνικ στοιχεία – κάτι σε Ethnic Fast Food Art. Αποτελούνταν από 3 χώρους:

  • Ένα Δυτικού χαρακτήρα εστιατόριο
  • Ένα Κογκολέζικο μπαρ
  • Μια Ντισκοτέκ – αίθουσα χορού με περιστρεφόμενη πίστα

Αυτοί οι επιμέρους χώροι διαιρούνταν στα δυο με ποικίλους τρόπους: για παράδειγμα στο εστιατόριο σερβίρονταν τόσο Κονγκολέζικα όσο και Δυτικά φαγητά ενώ στην αίθουσα χορού παιζόταν Δυτική και Κογκολέζικη μουσική, ζωντανή ή από Dj’s.

Ετούτο το εύπεπτο έργο τέχνης τελούσε υπό την διεύθυνση του Jan Kennedy, του ανθρώπου που βρισκόταν πίσω από τα Εστιατόρια Τέχνης Pharmacy, του Βρετανού καλλιτέχνη Damien Hirst.

Υπήρξε δε τόσο επιτυχημένο, που πολλοί φιλότεχνοι παρέμειναν με την απορία πως και δεν αποπειράθηκε η εισαγωγή του στο Χρηματιστήριο – π.χ. της Κουάλα Λουμπούρ.

Soma (Βερολίνο 2010)

Στο ένδοξο νεοκλασικό απομεινάρι του Βερολίνου, τον πρώην τερματικό σιδηροδρομικό σταθμό της γραμμής που συνέδεε την πόλη με το Αμβούργο και νυν μουσείο σύγχρονης τέχνης Hamburger Bahnhof, έλαβε χώρα μια ακόμα, η διαβόητη έκθεση – κυριολεκτικά σταθμός – Σόμα του διδάκτορα Εντομολογίας Κάρστεν Χέλερ.

Τι Είναι Το Σόμα

Το Σόμα (Soma) είναι ένα από τα Ιερά Ποτά της κάβας των Θεών των μεγάλων και μικρότερων Αρχαίων Πολιτισμών, εν προκειμένω των Θεών του Ινδουισμού. Μαζί με το συγγενικό του Χαόμα (Haoma) των Ζωροαστρών, εξασφαλίζει εγγυημένα στους ιερούς πότες την αθανασία.

Δυο από αυτούς είναι ο Indra (Θεός του Πολέμου – μεταξύ πολλών άλλων αρμοδιοτήτων) και ο Agni (Θεός της Φωτιάς). Για αυτούς γράφεται στο 8ο Βιβλίο και στο εδάφιο 3 του 48ου ύμνου της Rig Veda πως:

अपाम सोममम्र्ता अभूमागन्म जयोतिरविदाम देवान
किं नूनमस्मान कर्णवदरातिः किमु धूर्तिरम्र्त मर्त्यस्य

Σε μετάφραση στα Αγγλικά από τον Ralph T.H. Griffith (1896) το παραπάνω εδάφιο αποδίδεται ως:

We have drunk soma and become immortal;
we have attained the light, the Gods discovered.
Now what may foeman’s malice do to harm us?
What, O Immortal, mortal man’s deception?

Και στα Ελληνικά:

Ήπιαμε Σόμα και γίναμε αθάνατοι.
Αποκτήσαμε και εμείς το φως των θεών.
Τώρα πως θα μας βλάψει ο Άρχων του Κακού;
Πως ο αθάνατος θα εξαπατήσει τους θνητούς;

Η σύνθεση του Σόμα παραμένει – όπως είναι φυσικό – άγνωστη, δίνοντας το έναυσμα σε πολλούς ερευνητές να προτείνουν πολλά.

Ένας από αυτούς, ο ερασιτέχνης Εθνομυκητολόγος και Αντιπρόεδρος Δημοσίων Σχέσεων του ευαγούς τραπεζικού ιδρύματος J.P. Morgan & Co. κύριος Robert Gordon Wasson (κατά πάσα πιθανότητα και πράκτορας της CIA), υπέθεσε πως βάση του ποτού Σόμα είναι το μανιτάρι Amanita muscaria.

Πάνω σε αυτήν την υπόθεση στήθηκε και εκτυλίχθηκε η Έκθεση Soma του Κάρστεν Χέλερ.

Τα Έργα της Έκθεσης - Εγκατάστασης Soma

Ο εκθεσιακός χώρος του σταθμού είχε μεταβληθεί σε εκτροφείο Ταράνδων και χωριστεί στα δύο από έναν κεντρικό καγκελόφραχτο διάδρομο.

Περιελάμβανε:

  • Τους ευγενώς προσφερθείς εκπροσώπους της οικογένειας των Ελαφιδών (Cervidae) Ταράνδους – 12 τον αριθμό, από 6 σε κάθε τμήμα του εκτροφείου
  • Μια σχήματος μανιταριού υπερυψωμένη εξέδρα, προς το μέσον της αίθουσας, που συνδεόταν με τον κεντρικό διάδρομο με δύο σκάλες, και η οποία έφερε ένα κρεβάτι, που επάνω του οι ρομαντικοί έναντι ασημάντου ποσού της τάξεως των 1000 € θα μπορούσαν να περάσουν το βράδυ τους εσταβλισμένοι
  • Μια πλατφόρμα – ρολόι που πάνω της είχαν εγκατασταθεί γιγαντιαία γλυπτά μανιτάρια (Double Mushroom Clock), και την οποία οι κερασφόροι Τάρανδοι μπορούσαν να περιστρέφουν με τα κέρατά των
  • Τέλος, 24 ζωντανά καναρίνια σε δύο κρεμαστά κλουβιά, 8 επίσης ζωντανά ποντίκια των αγρών σε δύο ξεχωριστές βιτρίνες, καθώς και 2 μύγες, από μια εντός διαφανούς εγκατάστασης μικρών κιβωτίων – που ατυχώς είχαν την κακή συνήθεια ενίοτε να πεθαίνουν, γεγονός που είχε ως συνέπεια την εσπευσμένη αντικατάστασή των

Η Υπόθεση του Έργου Soma

Οι μισοί Τάρανδοι ταίζονταν στην βάση της Τυχαιότητας, με τροφή που περιείχε μανιτάρια Amanita muscaria. Τα μανιτάρια αυτά αποτελούν είτε μέρος της διατροφής των Ταράνδων στο φυσικό τους περιβάλλον, είτε έναν εξελικτικά ευφυή τρόπο για να βιώσουν εμπειρίες πέραν της Ταράνδιας Καρτεσιανής αντίληψης της πραγματικότητας.

Σε κάθε περίπτωση, τόσο τα ούρα των Ταράνδων που τρέφονταν με μανιτάρια όσο και η σάρκα τους εμπεριείχε ικανές ποσότητες καθαρής μουσκιμόλης, της κύριας ψυχοδραστικής (ψυχοδηλωτικής ή ενθεογόνου) ουσίας αυτών των μανιταριών.

Ειδικοί εκπαιδευτές – προφανώς μέρος της εγκατάστασης – είχαν ως κύρια αποστολή την συλλογή των ούρων των Ταράνδων, τα οποία αποθηκεύονταν σε επιτόπια ψυγεία, μαζί με φρέσκα ή αποξηραμένα μανιτάρια Amanita muscaria, και προορίζονταν για χρήση από κάθε ενδιαφερόμενο ουροπότη και μη.

Ο τολμηρός ή οι τολμηροί, την επόμενη ημέρα θα μπορούσαν να αφηγηθούν την αυθεντική ή placebo ψυχεδελική εμπειρία τους, ενώπιον ενός κοινού ανθρώπων και Ταράνδων – κατά το ήμισυ επαρκώς μαστουρωμένων.

Βίντεο Παρουσίαση της Έκθεσης Soma

Δεν δοκίμασα LSD, γιατί το φοβόμουν. Νομίζω ότι τώρα θα το φοβόμουν λιγότερο.
Δρ Κάρστεν Χέλερ
Ερευνητής Εντομολόγος
Τριπλός Υβριδικός Πίλος ενός από τα Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ
Αναπαραγωγή Βίντεο
Τα Γιγαντιαία Μανιτάρια της Εγκατάστασης Upside-Down Mushroom Room, του Κάρστεν Χέλερ
Τα Γιγαντιαία Μανιτάρια της Εγκατάστασης Upside-Down Mushroom Room, του Κάρστεν Χέλερ

Ο Αμανίτης ο Μυγοκτόνος, ο Λαός των Κοριάκων & Η Καλλιτεχνική Κακοποίησή τους

Οι Κοριάκες (Koryak ή Koriak) είναι αυτόχθων λαός Μογγολικής καταγωγής, που σήμερα αριθμεί μόλις τους 8000, και διαβιεί στο βόρειο τμήμα της χερσονήσου Καμτσάτκα, της Ρωσικής Άπω Ανατολής.

Η ιστορική σύνδεσή τους με το μανιτάρι Amanita muscaria, οφείλεται σε έναν Σουηδό αξιωματικό και Γεωγράφο Γερμανικής καταγωγής, τον συνταγματάρχη Philip Johan von Strahlenberg.

Ο συνταγματάρχης von Strahlenberg υπήρξε αιχμάλωτος πολέμου από το 1711 έως το 1722. Διαμένοντας κατά τα χρόνια της αιχμαλωσίας του στην πόλη Tobolsk – την ιστορική πρωτεύουσα της περιοχής της Σιβηρίας – έκανε πλήθος γεωγραφικές, ανθρωπολογικές, γλωσσολογικές και λαογραφικές μελέτες που αφορούσαν την Σιβηρία και τους λαούς της.

Επιστρέφοντας στην Στοκχόλμη το 1730 εξέδωσε το βιβλίο Das Nord-und Ostliche Theil von Europa und Asia (An Historic- Geographical Description of the North and Eastern Parts of Europe and Asia) – καρπό της πολύχρονης έρευνάς του.

Το βιβλίο συνάντησε θερμή υποδοχή και σύντομα μεταφράστηκε στην Γαλλική, Αγγλική και Ισπανική γλώσσα.

Οι Koryak και ο Amanita muscaria

Στο βιβλίο καταγράφονται για πρώτη φορά μαζί με τον τρόπο και τα αποτελέσματα της χρήσης του μανιταριού Amanita muscaria στον άνθρωπο, και συγκεκριμένα στους Κοριάκες.

Ειδικότερα ο von Strahlenberg αναφέρει πως οι Ρώσοι έμποροι προμηθεύονταν ικανές ποσοτήτες του μανιταριού, το οποίο γνωρίζαν πως έπαιζε κεντρικό ρόλο στην κοινωνική και θρησκευτική ζωή των Κοριάκων.

Το μανιτάρι το αντάλλασσαν με γούνες Ζιμπελίνας, Αλεπούς, Σκίουρου και Ερμίνας τις οποίες προσέφεραν οι Κοριάκες. Οι πλουσιότεροι εξ αυτών έπαιρναν σχεδόν ολόκληρη την προς ανταλλαγή ποσότητα του μανιταριού Amanita muscaria – οι φτωχοί ελάχιστη ή τίποτα.

Κατά την διάρκεια πρωτίστως του μακρύ και δριμέος Σιβηρικού χειμώνα και με αφορμή κάποιο εορταστικό γεγονός, οι πλούσιοι Κοριάκες, έδιναν μεταξύ άλλων στους καλεσμένους τους και ρόφημα του ψυχοδηλωτικού μανιταριού, το οποίο προηγουμένως είχαν βράσει.

Τι έκαναν οι φτωχοί; Παραμόνευαν έξω από τις καλύβες των πλουσίων με ένα ξύλινο κύπελο, και όποτε κάποιος από τους καλεσμένους έβγαινε έξω για να ουρήσει, προτάσσαν τα κύπελά τους. Εκείνοι ουρούσαν στα κύπελλα καθαρή μουσκιμόλη, την οποία εν τέλει προσλάμβαναν και οι φτωχοί, αλλά αναγκαζόμενοι να πίνουν τα ούρα των προνομιούχων συμφυλετών τους.

Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ, από την Σειρά Mushroom Mathematics (2018-19)
Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ, από την Σειρά Mushroom Mathematics (2018-19)

Τα Ζητήματα που Ανακύπτουν Δια Μέσου των Έργων του Δρ Χέλερ

Τα ζητήματα που θέτουν τα έργα του Δρ Χέλερ είναι πολλά και ενδιαφέροντα: η σχέση του ανθρώπου με την τέχνη, της τέχνης με το παιχνίδι, του παιχνιδιού με την αντίληψη, της αντίληψης με την ενόραση, της ενόρασης με την πραγματικότητα, της πραγματικότητας με την επιστήμη.

Η ερωτηματική τους φύση, δεν μπορεί να κρύψει την αγωνία του διδάκτορα Εντομολογίας για απαντήσεις αναφορικά με τον αισθητό και νοητό κόσμο, στα πλαίσια της επιστημολογίας και της φαινομενολογίας.

Ακόμα, σε πολλές πτυχές των έργων του γίνεται φανερή η πρόθεση του να αναδείξει την διαίρεση, ως έννοια και γεγονός με οικολογικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, για όσους από εμάς παρακολουθούμε τις λεγόμενες καλλιτεχνικές δημιουργίες του Δρ Χέλερ, γεννάται και επανέρχεται αδιαλείπτως ένα μονάχα ερώτημα:

Γιατί τα φιλοσοφικής και άλλης τάξεως ζητήματα που τον απασχολούν, δεν κάθεται να τα διερευνήσει πειραματιζόμενος μέσα σε αυστηρά εργαστηριακές συνθήκες, ή ακόμα γράφοντας – σημαντικότατα όπως πιστεύουμε – δοκίμια;

Εάν επέλεγε έναν τέτοιον δρόμο, είμεθα σχεδόν βέβαιοι πως η σύγχρονη τέχνη δεν θα κατέγραφε την τέτοιαν επιλογή του ως απώλεια.

Δύο Τριπλά Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ από την έκθεση Divided Divided - Μουσείο Boijmans Van Beuningen (2010)
Δύο Τριπλά Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια του Κάρστεν Χέλερ από την έκθεση Divided Divided - Μουσείο Boijmans Van Beuningen (2010)

Τα Γιγαντιαία Γλυπτά Μανιτάρια της Αντίγνωσης

Η διαδοχή φάλτσων ήχων δεν δημιουργεί μελωδία, όπως και ένα σύνολο κακοφώνων δεν συνιστά χορωδία. Είναι ευνόητο πως ο κακόφωνος και ο φάλτσος δεν είναι σε καμιά περίπτωση καλλιτέχνες.

Πολλά από τα έργα της σύγχρονης τέχνης είναι σκουπίδια πολυτελείας, που γεννούν τερατώδεις υπεραξίες για τους καλλιτέχνες και τους διακινητές των. Απευθύνονται στο ιερότερο πρόσωπο του Δυτικού Πολιτισμού, τον καταναλωτή, ο οποίος σε ένα πολιτικό, κοινωνικό και νομικό επίπεδο, μόνον αυτός ανάμεσα στους άλλους, απολαμβάνει πλήρη δικαιώματα – αρκεί να έχει γεμάτο πορτοφόλι.

Γλυπτά Έργα από την Σειρά Mushroom Mathematics
Γλυπτά Έργα από την Σειρά Mushroom Mathematics

Μουσικός Αποχαιρετισμός

Τον Δρ Κάρστεν Χέλερ αποχαιρετούν μουσικά οι παμπάλαιοι χρήστες ψυχοδηλωτικών μανιταριών Electric Prunes με το τραγούδι τους I Had Too Much To Dream (Last Night).

Ο Δρ Κάρστεν Χέλερ
Ο Δρ Κάρστεν Χέλερ
Share on print
Τυπωθήτω | Print
The Electric Prunes
Αναπαραγωγή Βίντεο
I Had Too Much To Dream

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on tumblr
Share on reddit
Share on digg
Share on stumbleupon