Επιμέρους Περιμετρικός Χώρος του Μαύρου Κήπου
Επιμέρους Περιμετρικός Χώρος του Μαύρου Κήπου

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν ανήκουν στους λεγόμενους Θεματικούς Κήπους του, συγκροτώντας επιμέρους ενότητες οι οποίες είναι λειτουργικά και οργανικά ενταγμένες στο συνεχές του.

Ωστόσο, από μιαν άλλη οπτική γωνία ιδωμένοι, αυτοί οι δύο κήποι είναι ιδιαίτεροι. Η ιδιαιτερότητά τους αντανακλάται και στην χωρική θέση τους σε σχέση με το κυρίως σώμα του Πάρκου, αλλά και στην συμβολική διάστασή τους.  

Σε αυτό το άρθρο, που είναι το τρίτο στην σειρά την αφιερωμένη στο Πάρκο Αντρέ Σιτροέν, θα επιχειρηθεί να αναδειχθούν όλα εκείνα τα στοιχεία, που ενδεχομένως δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό του Λευκού και Μαύρου Κήπου ως ιδιαιτέρων.

Εάν κάτι τέτοιο γίνει τελικά κατορθωτό, σύσσωμη η συντακτική ομάδα της ‘Καλλιέργειας’ θα ανοίξει σαμπάνιες.

Δενδροστοιχίες και μεγάλοι ανοιχτοί χώροι αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά του Λευκού Κήπου

Ο Λευκός Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν από την οδό Rue Balard
Ο Λευκός Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν από την οδό Rue Balard
Share on print
Τυπωθήτω | Print

Το Πάρκο και οι Κήποι

Σχηματική Κάτοψη του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν με τον Λευκό και Μαύρο Κήπο
Σχηματική Κάτοψη του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν με τον Λευκό και Μαύρο Κήπο

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Οι Θεματικοί Κήποι του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Οι Θεματικοί Κήποι του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν στοιχειοθετούν μια εννοιακή και όχι μιαν ενιαία χωρική ολότητα. Βρίσκονται σε επιμέρους περιοχές του και περιλαμβάνουν:

  • Στην ανατολική πλευρά τον Λευκό και Μαύρο Κήπο
  • Στην βόρεια πλευρά τους Σειριακούς Κήπους και τον Κήπο της Κίνησης
  • Στην νότια και δυτική πλευρά τον Κήπο των Μεταμορφώσεων και τον Κήπο των Βράχων (ή Βραχόκηπο)

Με την εξαίρεση του Λευκού Κήπου, ο οποίος βρίσκεται εκτός της κυρίας έκτασης του Πάρκου, όλοι οι υπόλοιποι αποτελούν μέρος της.

Ο Κήπος των Μεταμορφώσεων γειτνιάζει με τον Κήπο των Βράχων, οι Σειριακοί Κήποι με τον Κήπο της Κίνησης, ενώ ο Μαύρος Κήπος στέκεται μόνος του, δίπλα σχεδόν από το Ευρωπαϊκό Νοσοκομείο ‘Γεώργιος – ή Ζορζ – Πομπιντού’ (Hôpital Européen Georges-Pompidou).

Ο συνδυασμός θέσης και ονόματος του Μαύρου Κήπου είναι δυνατόν να εμβάλλει οποιονδήποτε σε διάφορες περίεργες αμιγώς μεταφυσικού χαρακτήρα σκέψεις, σχετικά με την ποιότητα των παρεχόμενων ιατρικών υπηρεσιών του εν λόγω νοσοκομείου.

Ωστόσο η διερεύνηση αυτής της διάστασης του Μαύρου Κήπου του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν, ξεφεύγει από τους σκοπούς του παρόντος άρθρου.

Η Είσοδος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν από την οδό Rue Balard
Η Είσοδος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν από την οδό Rue Balard

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Τα Αυτιά του Μίκυ Μάους

Με την πρώτη ματιά που θα ρίξει κάποιος στο σχέδιο κάτοψης του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν, είναι σχεδόν βέβαιο πως θα αναγνωρίσει άμεσα ‘τα αυτιά του Μίκυ Μάους‘.

Ο χαρακτηρισμός ανήκει στον Christophe Bayle, συντάκτη μεταξύ άλλων του περιοδικού Urbanisme, και αναφέρεται στον Λευκό και στον Μαύρο, όχι τον Πητ, αλλά τον Κήπο.

Πράγματι οι δύο αυτοί ιδιάζοντες κήποι του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν, μοιάζουν να ξεπηδούν μέσα από τον πυκνό πολεοδομικό ιστό του 15ου Παρισινού διαμερίσματος, σαν τα αυτιά του κατεργάρικου χάρτινου ποντικιού.

Πέρα και έξω από αυτό το χαρακτηριστικό, ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν δεν έχουν σχεδόν τίποτα κοινό, εκτός από την ανομοιότητα και την αντίθεση.

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν - Αριστερά η Παιδική Χαρά & Δεξιά η Esplanade Max Guedj
Αριστερά η Παιδική Χαρά & Δεξιά η Esplanade Max Guedj

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Ο Λευκός Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Η κεντρική οδός Balard διαχωρίζει τον Λευκό Κήπο του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν από το κύριο σώμα του. Το γεγονός αυτό φαίνεται πως αποτέλεσε αποφασιστικό παράγοντα για την διαμόρφωση των βασικών χαρακτηριστικών του.

Κηποτεχνικά, Ψυχολογικά & Κοινωνικά Στοιχεία του Λευκού Κήπου

Έχοντας γύρω του ένα δημόσιο Δημοτικό Σχολείο, μια δημόσια βιβλιοθήκη, διάφορα συγκροτήματα διαμερισμάτων αλλά και ένα – μακριά από μας – νεκροταφείο (Cimetière de Grenelle), ο Λευκός Κήπος δεν περιλαμβάνει κανένα ουσιώδες στοιχείο εσωστρέφειας και εγκλεισμού.

Ο Λευκός Κήπος δεν έχει περιμετρικά τεχνητούς ή φυτικούς φράχτες και δικούς του τοίχους. Είναι ο μόνος χώρος του Πάρκου που διαθέτει αρκετά παγκάκια, έχει παιδική χαρά, και επιτρέπει την άσκηση διάφορων αθλητικών δραστηριοτήτων. Ακόμα, είναι ο κατεξοχήν προσπελάσιμος και ουσιαστικά και πρακτικά ο πλέον ανοικτός χώρος του Πάρκου προς την κοινότητα και την κοινωνική δράση.

Η κυρίαρχη διαμόρφωση του αναγλύφου είναι επίπεδη, προεκτείνοντας μέσα στον κήπο το επίπεδο της οδού Balard. Δεν υπάρχουν σημαντικές ανυψώσεις ή καταβυθίσεις επιπέδων. Τα υλικά που συνθέτουν το επίπεδο του Λευκού Κήπου είναι κυρίως δάπεδα πατημένης γης και γαρμπίλι.

Όσο για τον τοίχο του – μακριά από μας – νεκροταφείου, είναι ευτύχημα που, ανά τακτά χωρικά διαστήματα, η εξωτερική πλευρά του ποικίλλεται με κρήνες καμωμένες από εξάεδρο μονόλιθο ορθογώνιου παραλληλόγραμμου σχήματος, απ’ όπου οι διερχόμενοι και κατά τα φαινόμενα ακόμα ζωντανοί επισκέπτες του χώρου, ενδεχομένως μπορούνε να πιούνε γάργαρο νερό – όταν τρέχει.

Η Esplanade Max Guedj

Οι περίκλειστοι κήποι συγκαταλέγονται στα κυρίαρχα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν. Έτσι λοιπόν, ως υπενθύμιση, υπόμνηση και αντίστιξη, στο κέντρο του ανέγκλειστου και εξωστρεφούς Λευκού Κήπου ξεπροβάλλει και ένας περίκλειστος, η Esplanade Max Guedj.

Καταλαμβάνει μια μικρή περιοχή και διαχωρίζεται από τον υπόλοιπο χώρο με ψηλό πέτρινο τοίχο, που θυμίζει – μακριά από μας – τον τοίχο του διπλανού νεκροταφείου.

Εσωτερικά, η Esplanade Max Guedj αποτελείται από περιμετρικό διάδρομο και ανυψωμένο παρτέρι, στο οποίο έχουν φυτευτεί διάφορα βολβώδη και ποώδη πολυετή καθώς και φυτά κηποτεχνίας, με επιμονή στους σχετικά ανοιχτούς πράσινους τόνους των φυλλωμάτων και στην λευκή ανθοφορία.

Η Επιτυχής Ονομασία

Αντίστοιχη επιμονή με εκείνη της Esplanade Max Guedj επιδείχθηκε και στους λοιπούς χώρους του Λευκού Κήπου. Η επιλογή τόσο των μαλακών όσο και των σκληρών υλικών έγινε πάνω στην ίδια βάση, δηλαδή αυτής των ανοιχτών χρωμάτων και τόνων. Ταυτόχρονα και η συνολικότερη σχεδιαστική προσέγγιση ευρύτερα σε αυτόν τον κήπο, θα μπορούσε να ειπωθεί εδώ, πως υπήρξε κατά κάποιον τρόπο ‘ανοιχτή‘ και ‘ελαφρά‘.

Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το εξίσου αν όχι σημαντικότερο γεγονός της ανεμπόδιστης διάχυσης του φωτός στον χώρο, ίσως αρκεί για να αποτιμήσει ως επιτυχημένη την ονοματοδοσία: Πράγματι αυτός ο Κήπος είναι όντως Λευκός.

Περιήγηση: 1. Στο Εσωτερικό του Λευκού Κήπου, 2. Η Esplanade Max Guedj, 3. Μια από τις Κρήνες του Λευκού Κήπου, 4. Ο Λευκός Κήπος από την οδό Balard, 5. Κοιτάζοντας από τον Λευκό Κήπο προς το Πάρκο Αντρέ Σιτροέν

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Ο Μαύρος Κήπος οριοθετείται από ψηλό τοίχο, ο οποίος και τον απομονώνει από τα γειτονικά κτίρια, όπως το Ευρωπαϊκό Νοσοκομείο ‘Γεώργιος – ή Ζορζ – Πομπιντού’, διάφορα καταστήματα, οικίες καθώς και εργαστήρια καλλιτεχνών, αλλά και στον μέγιστο βαθμό και από το κυρίως σώμα του Πάρκου Andre Citroen.

Κηποτεχνικά, Ψυχολογικά & Κοινωνικά Στοιχεία του Μαύρου Κήπου

Ο Μαύρος Κήπος συγκροτείται από έναν μεγάλο επίπεδο χώρο και δύο ακόμα, βυθισμένους ως προς αυτόν, ένας εκ των οποίων βρίσκεται στο κέντρο και ο άλλος στην περιφέρειά του.

Ο περιφερειακός αποτελείται από επιμέρους κήπους διαχωρισμένους και οπτικά αποκλεισμένους μεταξύ τους με μόνο συνδετικό στοιχείο τον διάδρομο που τους διασχίζει. Ο διάδρομος στο μέσον αυτών των μικρών κήπων πλαταίνει και σε κάθε ένα από αυτά τα πλατύσματα είναι τοποθετημένα δυο παγκάκια.

Οι ξεχωριστοί επιμέρους περίκλειστοι κήποι περιβάλλονται από τσιμεντένιες αναβαθμίδες, οι οποίες δημιουργούν υπερυψωμένα παρτέρια διαφορετικού ύψους, που είναι κατάφυτα.

Αυτό το σύνολο των περίκλειστων κήπων, προσφέρει την δυνατότητα της σχετικής απομόνωσης στον επισκέπτη και μιας ορισμένης αίσθησης ιδωτικότητας του χώρου, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν προσφέρεται για τα ΄μεγάλα πλήθη’.

Τα ‘μεγάλα πλήθη’ μπορούν να βρούν την θέση τους στα ελάχιστα παγκάκια, του κυρίως επίπεδου χώρου.

Η Επιτυχής Ονομασία

Ο εγκλειστικός και κλειστοφοβικός χαρακτήρας των περιφερειακών κήπων, μαζί με την πυκνή σκίαση που δημιουργούν οι πάμπολλες βελανιδιές της κυρίας επίπεδης επιφάνειας αυτού του τμήματος του Πάρκου, φαίνεται να δικαιώνουν απόλυτα την ονομασία του Κήπου ως Μαύρου.

Η Εξωστρεφής Περιοχή & ο Διαγώνιος Διάδρομος

Και σε αυτή την περίπτωση – όπως αντίστοιχα συνέβη στον Λευκό Κήπο – ως αντίστιξη, ο κεντρικά βυθισμένος χώρος χαρακτηρίζεται από τη απουσία σκίασης και από την ελεύθερη διάχυση του φωτός, δημιουργώντας μιαν ακραία αντίθεση και ταυτοχρόνως μια δυνατή εντύπωση.

Συνεπώς δεν είναι τυχαίο, πως από την καρδιά του σκοταδιού ή ακριβέστερα από την μόνη φωτεινή περιοχή της καρδιάς του σκοταδιού, ουσιαστικά εκκινεί ο μεγάλος διαγώνιος διάδρομος.

Ο μεγάλος διαγώνιος διάδρομος, ο οποίος περνώντας μέσα από τον μεγάλης έκτασης κεντρικό χλοοτάπητα και φτάνοντας βόρεια μέχρι και τον Κήπο της Κίνησης, λειτουργεί ως βασικό ενοποιητικό στοιχείο, συνδέοντας τον Μαύρο Κήπο με το κυρίως σώμα του Πάρκου.

Αλλά για τον μεγάλο διάδρομο και τους πολλαπλούς ρόλους που του έχουν σχεδιαστικά ανατεθεί, θα επανέλθουμε σε ένα κατοπινό αφιέρωμα.

Περιήγηση: 1. Η Κεντρική Χαμηλότερη Περιοχή του Μαύρου Κήπου, 2. Αναβαθμίδες σε Έναν από τους Περίκλειστους Κήπους, 3. Είσοδος στους Περιμετρικούς Κήπους, 4. Ο Μεγάλος Επίπεδος Χώρος του Μαύρου Κήπου, 5. Ο Περιμετρικός Διάδρομος

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Μετονομασία του Λευκού & Μαύρου Κήπου

Τον Ιούλιο του 2015, ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν ξαναβαπτίστηκαν παίρνοντας το όνομα δύο κυριών, της Caroline Aigle και της Eugénie-Malika Djendi, αντιστοίχως.

Ποιες ήταν αυτές οι δύο κυρίες;

Η Caroline Aigle (12 Σεπτεμβρίου 1974 – 21 Αυγούστου 2007) υπήρξε η πρώτη πιλότος μαχητικού αεροσκάφους της Γαλλίας.

Η δεύτερη, η Eugénie-Malika Djendi (1918 – 18 Ιανουαρίου 1945) υπήρξε μέλος της βρετανικής ειδικής μυστικής παραστρατιωτικής υπηρεσίας Επιχειρήσεις Ειδικών Αποστολών (Special Operations Executive – SOE) και κατά την διάρκεια της δράσης της συνελήφθη, φυλακίσθηκε και εκτελέστηκε, από την κυβέρνηση των υπανθρώπων Ναζί.

Από μόνο του το γεγονός της αλλαγής των ονομάτων δεν έχει καμία σημασία – πέραν της τιμής που αποδίδεται στα συγκεκριμένα και διακεκριμένα πρόσωπα. Έχει συμβεί, υφίσταται, και είναι σφόδρα πιθανό πως θα εξακολουθήσει να γίνεται και στο ορατό μέλλον.

Όμως στον συγκεκριμένο χώρο και στο συγκεκριμένο έργο η αλλαγή των ονομάτων εγείρει ορισμένα ερωτήματα που όλα συμποσούνται στο εξής ένα:

Είναι πράγματι η αρχιτεκτονική – και η αρχιτεκτονική τοπίου – μία εκ των καλών τεχνών ή εθιμικά και καταχρηστικά λογίζεται ως τέτοια; 

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν - Στο Εσωτερικό του Μαύρου Κήπου
Στο Εσωτερικό του Μαύρου Κήπου

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Η Απάντηση στο Ερώτημα

Η απάντηση στο ερώτημα, από πλευράς της συντακτικής ομάδας της ‘Καλλιέργειας’ είναι καθαρά υποθετικής φύσεως και αμιγώς ερωτηματικού χαρακτήρα:

Θα μπορούσε η προσφιλής μας Τζοκόντα, επί Κυβερνήσεως Général De Gaulle (Στρατηγού ντε Γκωλ) να αποκτήσει μουστάκι κατ΄ εντολήν του και για την απόδοση φόρου τιμής σε έναν πεσόντα ήρωα του Γαλλικού αποικιακού στρατού κατοχής της Αλγερίας;

Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν

Παραπομπές

Λίγο οι υψηλές θερμοκρασίες που επικρατούν, λίγο η αναφορά στον Στρατηγό ντε Γκωλ, λίγο ακόμα η σεισμική δόνηση 4,2 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ την ώρα που γράφονται ετούτες οι γραμμές, και τις Παραπομπές του εντέλει κουνημένου άρθρου με τον τίτλο Ο Λευκός και ο Μαύρος Κήπος του Πάρκου Αντρέ Σιτροέν θα παρουσιάσουνε νηφάλια, οι πάντοτε ακλόνητοι Dead Cennedys με το τραγούδι τους Holiday in Cambodia.

Αναπαραγωγή Βίντεο
  1. Ayers, A. (2004). The Architecture of Paris: An Architectural Guide. Edition Axel Menges.
  2. Bayle, C. (1998). Une certaine idée de la ville. Urbanisme, (224), 68–77.
  3. Racine, M., Provost, A., & Baridon, M. (2004). Allain Provost, landscape architect, Invented landscapes ’64-’04. Oostkamp : Stichting Kunstboek.
  4. Rocca, A. (2008). Planetary Gardens: The Landscape Architecture of Gilles Clément. Birkhauser.

Institut National de l’Audiovisuel (INA): Ο Gilles Clément για το Πάρκο André Citroën

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on tumblr
Share on reddit
Share on digg
Share on stumbleupon