Ο Νέος Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου & Μητσάκη - Πρόσθια Άποψη
Ο Νέος Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου & Μητσάκη - Πρόσθια Άποψη

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου - Μητσάκη

Ο νέος Ναός της Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου και Μητσάκη, ή ακριβέστερα η μελέτη των δύο αρχιτεκτόνων για τον νέο Ναό – όπου ως «νέος» νοείται εκείνος που επρόκειτο να ανεγερθεί κάπου, κάπως, κάποτε προς τα μέσα της τρίτης προς τέταρτη δεκαετία του 20ου αιώνα στο νησί – μαζί με τα γεγονότα που συνόδευσαν την παρουσίασή της, αποτελούν το βασικό θέμα του άρθρου.  

Το οποίο άρθρο είναι το δεύτερο της σειράς της αφιερωμένης στην ανάδειξη του έργου του Κυριακούλη Παναγιωτάκου αλλά όχι και εκείνου του Νικολάου Μητσάκη, του επίσης σημαντικού μοντερνιστή αρχιτέκτονα της γενιάς του ‘30, για τον οποίον υποσχώμεθα να κάνουμε ένα ξεχωριστό αφιέρωμα.

Τώρα επί του θέματος, εκείνο που θα μπορούσε να λεχθεί προκαταβολικά, είναι πως η διαχείριση της αρχιτεκτονικής μελέτης και η μεταχείριση των αρχιτεκτόνων από την αρμόδια επιτροπή του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελιστρίας Τήνου άγγιξε τα όρια της φαρσοκωμωδίας.

Αυτήν την φαρσοκωμική πλευρά επιχειρούμε να προβάλλουμε στην συνέχεια, δηλώνοντας ταυτοχρόνως τον αμέριστο σεβασμό μας στους διαχρονικά τέτοιους αρμόδιους του Νεοελληνικού κράτους καθώς και των συναφών ιδρυματικών θεσμών, που ομού μετά των αρμοδίων επιτροπών τους δεν φείδονται κόπων και θυσιών προκειμένου διαχρονικά να μας ψυχαγωγήσουν.

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Ιερός Ναός Ευαγγελίστριας Τήνου - Μελέτη των Παναγιωτάκου & Μητσάκη
Ιερός Ναός Ευαγγελίστριας Τήνου - Μελέτη των Παναγιωτάκου & Μητσάκη

Ο Διαγωνισμός για τον Νέο Ναό της Παναγίας της Τήνου

Το 1924 αποφασίζεται από το Ελληνικό Δημόσιο η προκήρυξη αρχιτεκτονικού διαγωνισμού προκειμένου να ανεγερθεί νέος και σύγχρονος Ναός της Ευαγγελιστρίας, στο νησί της Τήνου.

Τα όσα ακολούθησαν είναι μάλλον ενδεικτικά της τυπικής Νεοελληνικής κωλυσιεργίας, ανοργανωσιάς και υποτίμησης των δημιουργών, καθώς και ακόμα μια χειροπιαστή απόδειξη της απουσίας στρατηγικού σχεδιασμού για την υλοποίηση έργων ενταγμένων μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αξιοποίησης πόρων, όπως και παραγωγικής αύξησης των δημοσίων εσόδων μέσω στοχευμένων επενδύσεων – εδώ στον θρησκευτικό τουρισμό.

Διακήρυξη και Τέλεση του Διαγωνισμού

Το 1930 – 1931 εδέησε η επιτροπή του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελιστρίας Τήνου, να προβεί στην διακήρυξη.

Τα σημαντικότερα σημεία της ήταν:

  1. Η δημιουργία Ναού ικανού να φιλοξενεί 6000 επισκέπτες και  πιστούς – χωρίς να περιλαμβάνεται ο γυναικωνίτης
  2. Η παραχώρηση στους μελετητές της δυνατότητας ελεύθερης επιλογής του χώρου
  3. Η παραχώρηση στους μελετητές της δυνατότητας ελεύθερης επιλογής του αρχιτεκτονικού ρυθμού

Παράλληλα συστάθηκε και η κριτική επιτροπή του διαγωνισμού, της οποίας μέλη της ήταν:

  1. Ο Αναστάσιος Ορλάνδος, προϊστάμενος του Ελέγχου Εκκλησιαστικών Έργων του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων,
  2. Ο καθηγητής του Ε.Μ.Π. Εμμανουήλ Κριεζής
  3. Ο καθηγητής του Ε.Μ.Π. Δημήτριος Πικιώνης
  4. Ο Πάτροκλος Καραντινός ως εκπρόσωπος του συλλόγου Αρχιτεκτόνων
  5. Ο Αλαβάνος ως εκπρόσωπος του Ιδρύματος

Ο διαγωνισμός είχε καταληκτική ημερομηνία τα τέλη του Μαρτίου του 1931. Υποβλήθηκαν 9 μελέτες, όλες με ψευδώνυμα, μία εκ των οποίων ήταν και αυτή των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Ο Παναγιωτάκος, ο Μητσάκης & η Τήνος

Η συνεργασία των δυο μελετητών αρχιτεκτόνων Παναγιωτάκου και Μητσάκη δεν ήταν τυχαία. Είχαν φιλική σχέση, εμπνέονταν άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο από τον Μοντερνισμό και επίσης γνώριζαν άριστα το νησί της Τήνου καθώς και την ντόπια αρχιτεκτονική.

Ο Μητσάκης, μέσα από το πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας για την κατασκευή σχολικών κτιρίων, είχε ήδη εκπονήσει μελέτες για την ανέγερση σχολείων στο νησί της Τήνου. Οι μελέτες του αφορούσαν το Γυμνάσιο του νησιού καθώς και το Διδακτήριο στον Μαρλά.

Ο Παναγιωτάκος από την πλευρά του, για πολλά καλοκαίρια επισκεπτόταν και διέμενε στο νησί της Τήνου, έχοντας την ευκαιρία να εμβαθύνει στην τοπική αρχιτεκτονική και το ιδιαίτερο περιβάλλον του νησιού.

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Κάτοψη Ιερού Ναού Ευαγγελίστριας Τήνου
Κάτοψη Ιερού Ναού Ευαγγελίστριας Τήνου

Η Μελέτη των Παναγιωτάκου - Μητσάκη για τον Νέο Ναό

Η πρόταση των Παναγιωτάκου – Μητσάκη προέβλεπε την κατασκευή του νέου Ναού της Παναγίας της Τήνου σε ρυθμό πεντάκλιτης βασιλικής, με τρούλο σχήματος επιμήκους θόλου, και την τοποθέτησή της εκκλησίας αριστερότερα της μέσης του προς διαμόρφωση χώρου, όπου και θα εδέσποζε.

Εκατέρωθεν του Ναού θα βρίσκονταν τα διοικητικά κτήρια, και από την στάθμη της βάσης αυτών και κάτω, σε τρία βαθμιδωτά επίπεδα, τα κελιά των επισκεπτών και των προσκυνητών με θέα προς την θάλασσα.

Η οπτική των μελετητών ήταν καίρια. Έφερνε μιαν ανανεωτική αύρα σε έναν αρχαίο ρυθμό, τον οποίον έδενε στο άρμα του Μοντερνισμού χωρίς να προσβάλλει την τοπική αρχιτεκτονική. Και αυτό το πετύχαινε αφού ενσωμάτωνε δημιουργικά τα ουσιωδέστερα στοιχεία της, όπως εκείνο της δόμησης σε κλιμακωτά επίπεδα.

Φυσικά το τελευταίο δεν ήταν μια παραχώρηση: αντιθέτως αναδείκνυε όχι μόνο την εξωστρέφεια του συγκροτήματος, αλλά και τους ίδιους τους όγκους του νέου Ναού της Παναγίας, οι οποίοι στο εξής θα πρόβαλλαν μέσα από μιαν αρμονική σύμπραξη με τα υπόλοιπα κτίσματα.

Και ακόμα, οδηγώντας την ματιά του παρατηρητή «κλιμακωτά» από το χαμηλότερο στο υψηλότερο, ίσως γινότανε κατορθωτό η δημιουργία ενός αισθήματος ανάτασης.

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Ο Νέος Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου & Μητσάκη - Προοπτική Άποψη
Ο Νέος Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου & Μητσάκη - Προοπτική Άποψη

Η Βράβευση ως μη Βράβευση και Επιβράβευση

Η κριτική επιτροπή συνεδρίασε και απεφάνθη πως η μελέτη των Παναγιωτάκου – Μητσάκη ήταν η αρτιότερη και άξια βραβεύσεως. Βέβαια όχι τόσο άξια για να λάβει το πρώτο βραβείο – όπως πρότειναν οι Καραντινός και Πικιώνης – αλλά το δεύτερο, μιας και το πρώτο δεν θα δινόταν.

Το ευχάριστο ήταν ό,τι ομόφωνα η επιτροπή συνιστούσε την υλοποίηση της μελέτης, με κάποιες αλλαγές, σημαντικότερη των οποίων ήταν η αρχικά πεντάκλιτη βασιλική, να γινόταν τρίκλιτη.

Και αφού οι στα λόγια βραβευθέντες αρχιτέκτονες δεν σηκώθηκαν να φύγουν όχι λόγω της δεύτερης θέσης, αλλά της προσβλητικής αξιολόγησης της πρότασής τους (όπως και των λοιπών συμμετασχόντων) ως ανάξια για να λάβει το πρώτο βραβείο, τα ευχάριστα γεγονότα θα διαδέχονταν το ένα το άλλο, χάριν της επιτροπής του Ιδρύματος:

  • Η οποία επιτροπή του Ιδρύματος θα περιέφερε την μελέτη δεξιά και αριστερά, ζητώντας την γνώμη και άλλων
  • Μολονότι η γνώμη των άλλων, Τηνιακών (του ζωγράφου Νικηφόρου Λύτρα και του γλύπτη Αντώνιου Σώχου) και μη Τηνιακών (του αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχου) θα ήταν υπέρ της βράβευσης και της υλοποίησης της μελέτης, τίποτα από τα δύο δεν θα γινόταν
  • Η υπόθεση θα κατέληγε στα δικαστήρια, τα οποία ναι μεν θα δικαίωναν τους Παναγιωτάκο – Μητσάκη, πλην όμως η μελέτη τους δεν θα υλοποιούνταν, τουλάχιστον για τα επόμενα 80 με 2000 χρόνια

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Παρούσα Κατάσταση του Ναού

Σήμερα ο Ναός της Παναγίας της Τήνου εξακολουθεί να στέκει στην θέση του ως ένα μετριότατο αρχιτεκτόνημα, που θυμίζει κακέκτυπη αποικιακού ρυθμού βαρύτιμη καρικατούρα, λες και ο Ποσειδώνας μετά της συμβίας του Αμφιτρίτης – που πάνω στο αρχαίο Ιερό τους κτίστηκε η Εκκλησία – παίρνουν την αισθητική εκδίκησή τους, ή ακόμα χειρότερα, η Παναγία η Βρυσιώτισσα, το «αντίπαλον δέος» των Καθολικών Τηνίων, έβαλε κατά κάποιον τρόπο, το επίσης θαυματουργό χέρι της.

Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη

Παραπομπές

Τις Παραπομπές του διαχρονικά ψυχαγωγικού άρθρου που φέρει τον τίτλο Ναός Παναγίας Τήνου των Παναγιωτάκου – Μητσάκη, παρουσιάζουν οι Aphrodite’s Child με την εξ αποκαλύψεως δημιουργία τους The Four Horsemen.

Αναπαραγωγή Βίντεο

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on tumblr
Share on reddit
Share on digg
Share on stumbleupon
Μετάβαση στο περιεχόμενο