Το Κεφαλωτό Λάχανο στην Φάση Σχηματισμού της Κεφαλής
Φάση Σχηματισμού της Κεφαλής του Λευκού Κεφαλωτού Λάχανου

Κεφαλωτό Λάχανο - Καταγωγή & Εξάπλωση

Με το άρθρο που ακολουθεί, εγκαινιάζεται ακόμα μια σειρά εντελώς περιττών άρθρων, αφιερωμένων ετούτην την φορά στο Κεφαλωτό Λάχανο.

Η ανάξια λόγου ταπεινή καταγωγή του και η θρασύτατη εξάπλωσή του θα μας απασχολήσει εδώ, χωρίς να παραπλανηθούμε από το πομπώδες όνομά του Κράμβη η λαχανώδης ποικ. η κεφαλωτή.

Θα ακολουθήσουν, η δυσώδης ταξινόμηση, η ύποπτη τυπολογία του, η λεγόμενη θρεπτική αξία του και φυσικά θα δοθούν όλες εκείνες οι απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με την μη ορθολογική καλλιέργεια του εν λόγω φυτού, που μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν:

  • Την επιλογή της κατάλληλης θέσης του χωραφιού από εδαφοκλιματική άποψη
  • Τον πολλαπλασιασμό του Λάχανου
  • Την σπορά και φύτευση
  • Την άρδευση και λίπανση
  • Την φυτοπροστασία
  • Τηνσυγκομιδή και αποθήκευσή του

Με άλλα λόγια, είναι μέσα του καλοκαιριού και η αφόρητη ζέστη δεν έχει καμμιά επίδραση επάνω μας.

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες καλλιεργητικά αλλά και θρεπτικά ομάδες Λάχανων είναι αυτή με τα Κόκκινα Κεφαλωτά Λάχανα.

Κόκκινο Λάχανο στο Χωράφι (Brassica Oleracea Var. Capitata F. Rubra)
Brassica Oleracea Var. Capitata F. Rubra. Κόκκινο Λάχανο στο Χωράφι την Εποχή της Συγκομιδής
Share on print
Τυπωθήτω | Print

Κεφαλωτό Λάχανο Καταγωγή

Κεφαλωτό Λάχανο - Χάρτης Καταγωγής Λάχανου
Brassica oleracea var. capitata (Κράμβη η λαχανώδης ποικ. η κεφαλωτή) - Χάρτης Καταγωγής

Καταγωγή & Ετυμολογία του Ονόματος του Λάχανου Brassica oleracea var. capitata

Ετυμολογία του Ονόματος του Γένους

Η ετυμολογία του ονόματος του γένους Brassica είναι λίγο έως πολύ αβέβαιη.

Κάποιοι μελετητές προτείνουν ως πηγή της την Κέλτικη λέξη για το λάχανο bresic ή bresych, η οποία αποτελεί συναίρεση της praesecare, που σημαίνει αποκόπτω πρόωρα – πιθανόν λόγω της πρώιμης φθινοπωρινής συλλογής των φύλλων του φυτού.

Κάποιοι άλλοι στέκονται στην λέξη brassica, που αναφέρεται σε ένα από τα έργα του Ρωμαίου κωμοδιογράφου Titus Maccius Plautus (Τίτος Μάκκιος Πλαύτος, 254 – 184 ΠΚΕ), και η οποία σημαίνει κυριολεκτικά να κόβεις το κεφάλι.

Ο διακεκριμένος Ολλανδός βοτανολόγος Herman Boerhaave (1668 – 1738), από το όχι και τόσο μακρινό 1727, προτείνει την Αρχαία Ελληνική λέξη αποτουβράξει-υ, που στα Λατινικά γίνεται vorare και σημαίνει να καταβροχθίσω.

Σε ενεστώτα χρόνο, η ταπεινή (χε-χε!) συνεισφορά της συντακτικής ομάδας της «Καλλιέργειας» στο ζήτημα, είναι πως δεν φαίνεται καθόλου απίθανο το όνομα Brassica να προέρχεται από την Αρχαία Ελληνική λέξη βράσσω. Η λέξη βράσσω βράττω στην αττική διάλεκτο) σημαίνει ζέω, δηλαδή βράζω, κοχλάζω, και για να καταναλωθούν τα Λάχανα, δηλαδή γενικά τα χορταρικά, αφού αυτό σήμαινε η λέξη (ενώ το Κατσαρό Κεφαλωτό Λάχανο που καλλιεργούσαν οι Αρχαίοι Έλληνες το ονόμαζαν Κράμβη), έπρεπε φυσικά να «βράσσουν».

Ετούτο φαίνεται πως έμεινε στους Κέλτες ως ταξιδιωτικό ενθύμιο από την κάθοδό τους στην Αρχαία Ελλάδα και την Μικρά Ασία (όπως αναφέρεται στην συνέχεια του άρθρου), και πέρασε στο λεξιλόγιό τους παρεφθαρμένο ως bresic ή bresych σημαίνοντας το Λάχανο.

Ετυμολογία του Ονόματος του Είδους

Πόρρω απέχοντας από την αμφιβολία – και ευτυχώς – η καταγωγή του ονόματος του είδους oleracea, δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες, διότι προέρχεται από την Λατινική λέξη olerāceus, που είναι η εναλλακτική μορφή της σύνθετης λέξης holerāceus (holus = λαχανικό & -ācius/-āceus = προέλευση), σημαίνοντας αυτό που προέρχεται από Λαχανικό.

Ετυμολογία του Ονόματος της Ποικιλίας

Το όνομα της ποικιλίας capitata, έχει και αυτό ξεκάθαρη καταγωγή· προέρχεται από την Λατινική λέξη caput, η οποία με την σειρά της προέρχεται από την Πρωτοϊταλική *kaput, που η απώτατη καταγωγή της βρίσκεται στη Πρωτοινδοευρωπαϊκή λέξη *káput-, σημαίνοντας εν τέλει το κεφάλι.

Κεφαλωτό Λάχανο – Καταγωγή & Εξάπλωση

Κεφαλή του Brassica oleracea var. capitata - © Gerald Holmes, California Polytechnic State University at San Luis Obispo, Bugwood.org
Κεφαλή και Φύλλα του Brassica oleracea var. capitata - © Gerald Holmes, California Polytechnic State University at San Luis Obispo, Bugwood.org

Καταγωγή του Φυτού Λάχανου Brassica oleracea var. capitata

Η γεωγραφική καταγωγή του Λάχανου Brassica oleracea εντοπίζεται στις παράκτιες περιοχές της νοτιοανατολικής Ευρώπης καθώς και στις ακτές της Μικράς Ασίας και Μέσης Ανατολής.

Αλλα για το Κεφαλωτό Λάχανο, το Brassica oleracea var. capitata, η γεωγραφική και βοτανική καταγωγή του εντοπίζεται ανάμεσα στους άγριους πρόγονους του και συγκεκριμένα – κυρίως – στην ποικιλία Brassica oleraceae var. oleracea.

Το Brassica oleraceae var. oleracea αυτοφύεται στις παράκτιες περιοχές της Δυτικής Ευρώπης. Πληθυσμοί του καταγράφονται στις Ατλαντικές ακτές της Βόρειας Ισπανίας, στην Γαλλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο καθώς και στα νησιά Χέλγκολαντ (Helgoland) της Γερμανίας, ενώ παλαιότερα ήταν γνωστός ένας ακόμα πληθυσμός της ποικιλίας στην Ιρλανδία.

Κεφαλωτό Λάχανο – Καταγωγή & Εξάπλωση

Κεφαλωτό Λάχανο - Τομή Κεφαλωτού Λάχανου - © Gerald Holmes, California Polytechnic State University at San Luis Obispo, Bugwood.org
Τομή στον Αγρό Κεφαλωτού Λάχανου - © Gerald Holmes, California Polytechnic State University at San Luis Obispo, Bugwood.org

Απαρχές & Διάδοση της Καλλιέργειας του Κεφαλωτού Λάχανου

Αρχικά, ήταν οι λαοί του Ευρωπαϊκού Νότου και των παραμεσόγειων περιοχών της Μικράς Ασίας και της Μέσης Ανατολής που καλλιέργησαν συστηματικά το Κεφαλωτό Λάχανο. Βέβαια αυτό το Κεφαλωτό Λάχανο περιελάμβανε εκείνους τους τύπους που είχαν πλήρως προσαρμοστεί στον Μεσογειακό κλίμα, δηλαδή κάποιες μορφές Κατσαρών Κεφαλωτών.

Το πότε και από ποιούς διαδόθηκε η καλλιέργεια και στην υπόλοιπη Ευρώπη, δεν μπορεί να ειπωθεί με ακρίβεια. Ορισμένοι μελετητές προτείνουν τους Ρωμαίους ενώ άλλοι αποδίδουνε ετούτη την τιμή στους Κέλτες.

Πιθανότερη φαίνεται ωστόσο η διάδοσή τους από τους Κέλτες και τους Σκανδιναβικούς λαούς παρά από από τους Ρωμαίους στα χρόνια της Αυτοκρατορίας.

Ένα από τα επιχειρήματα των υποστηρικτών της πρώτης άποψης, είναι πως οι Κέλτες, ήδη από τον 6ο π.Χ αιώνα είχαν επισκεφθεί, προφανώς για τουριστικούς λόγους, τον Μεσογειακό Νότο και κάποια χρονική στιγμή, περίπου τον 3ο π.Χ αιώνα, πήγαν και μια βόλτα μέχρι την Μικρά Ασία.

Ένα άλλο, εξίσου ισχυρό επιχείρημα, είναι πως οι ρίζες των ονομάτων των περισσότερων βοτανικών ποικιλιών Λάχανου έχουνε Κέλτικη προέλευση.

Τρίτο στην σειρά, αλλά όχι αναγκαστικά και στην τάξη, πειστικό επιχείρημα είναι πως οι Κέλτες ήταν αυτοί που ανάπτυξαν τα σκληραγωγημένα στις χαμηλές θερμοκρασίες, Λευκά και Κόκκινα Κεφαλωτά Λάχανα.

Κεφαλωτό Λάχανο – Καταγωγή & Εξάπλωση

Κεφαλωτό Λάχανο σε Κατά Μήκος Τομή - © Howard F. Schwartz, Colorado State University, Bugwood.org
Ολόκληρο Κεφαλωτό Λάχανο σε Κατά Μήκος Τομή - © Howard F. Schwartz, Colorado State University, Bugwood.org

Εμφάνιση του Κεφαλωτού Λάχανου Brassica oleracea var. capitata

Μέχρι και τον 11ο μ.Χ αιώνα, δεν υπάρχει κανένα ιστορικό τεκμήριο που να μαρτυρά την ύπαρξη και καλλιέργεια οπουδήποτε στην Ευρώπη – και ασφαλώς στον Κόσμο – του Λευκού και Κόκκινου Κεφαλωτού Λάχανου.

Όμως τον επόμενο αιώνα, στα γραπτά της Γερμανίδας – φιλοσόφου, θεολόγου αλλά ίσως και σημαντικότερου θρησκευτικού ηγέτη στην Ευρώπη του 12ου αιώνα – Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν (Hildegard von Bingen, 1098 – 1179), στα οποία αναπτύσσονται ιατρικά, βοτανικά και θεολογικά ζητήματα, υπάρχει η πρώτη σαφής ιστορικά αναφορά, στην οποία παρέχονται ενδείξεις για την ύπαρξη Κεφαλωτού, Λευκού και Κόκκινου, Λάχανου.

Επόμενη χρονολογικά μαρτυρία, παρέχεται από τον Αλβέρτο τον Μέγα (Albertus Magnus ή Albert of Cologne, 1193;-1280), φιλόσοφο, θεολόγο και άγιο της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Στο έργο του De vegetabilibus et plantis, που γράφτηκε περίπου το 1250 υπάρχει αναφορά σε τύπους Κεφαλωτού Λάχανου που μνημονεύονται με την λέξη ’caputium’ – δηλαδή ‘κουκούλα’ – ωστόσο χωρίς καμιά περιγραφή του φυτού.

Η πλήρης περιγραφή του φυτού εντέλει γίνεται από τον Γάλλο βοτανολόγο Ruellius (Jean Ruel, 1474 – 1537), στο έργο του De natura stirpium που δημοσιεύθηκε στο Παρίσι, ένα χρόνο πριν τον θάνατό του.

Σε αυτό, στην σελίδα 477, αναφέρεται με τις λέξεις ‘capucos coles’, ‘cabutos’ και στα Λάχανα, δίνοντας μάλιστα την πληροφορία πως τα κεφάλια είναι στρογγυλά και μεγάλα, με διάμετρο που συχνά φτάνει τα 45 cm.

Κεφαλωτό Λάχανο – Καταγωγή & Εξάπλωση

Ρουέλιους (Ruellius - Jean Ruel), το Αυθεντικό Εξώφυλλο του βιβλίου 'Veterinariae medicinae'
Ρουέλιους (Ruellius - Jean Ruel), το Αυθεντικό Εξώφυλλο του βιβλίου 'Veterinariae medicinae'

Το Κεφαλωτό Λάχανο Σήμερα στον Κόσμο

Το Κεφαλωτό Λάχανο, το οποίο αποτελεί μια από τις σημαντικότερες οικονομικά καλλιέργειες, απαντάται πια σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Μεγαλύτερες παραγωγοί χώρες είναι η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία, η Πολωνία και η Ιαπωνία. Η Ρωσία είναι και η μεγαλύτερη καταναλώτρια χώρα στον κόσμο.

Παγκόσμια Παραγωγή Λάχανου

Στον παρακάτω πίνακα δίνεται η παγκόσμια παραγωγή Λάχανου για το 2017.

ΚΑΤΑΤΑΞΗΧΩΡΑΠΑΡΑΓΩΓΗ (Σε Τόννους)
1Κίνα32.800.000
2Ινδία8.500.000
3Ρωσία3.309.315
4Ιαπωνία2.300.000
5Νότια Κορέα2.118.930
6Ουκρανία1.922.400
7Ινδονησία1.487.531
8Πολωνία1.198.726
9Ρουμανία990.154
10Ηνωμένες Πολιτείες964.830

Κεφαλωτό Λάχανο – Καταγωγή & Εξάπλωση

Το Κόκκινο Κεφαλωτό Λάχανο Brassica Oleracea Var. Capitata F. Rubra
Το Λάχανο Brassica Oleracea Var. Capitata F. Rubra, που μαζί με το Λευκό, το Κατσαρωτό και το Λαχανάκι Βρυξελλών Απαρτίζουν την Κεφαλωτή ομάδα Λάχανων

Παραπομπές

Τις Παραπομπές του διεισδυτικού άρθρου με τον κατατοπιστικότατο τίτλο Κεφαλωτό Λάχανο – Καταγωγή & Εξάπλωση παρουσιάζει το Αμερικάνικο μουσικό συγκρότημα Supertramp, προσφέροντας πρωινό: Breakfast In America.

Αναπαραγωγή Βίντεο
  1. Dixon, G. R. (2007). Vegetable brassicas and related crucifers. Oxon: CABI.
  2. Gates, R. R. (1953). Wild cabbage and the effects of cultivation. Journal of Genetics, 51, 363-372.
  3. Preston, C. D., Pearman, D. A., & Dines, T. D. (2002). New atlas of the British and Irish flora. Oxford: Oxford University Press.
  4. Snogerup, S., Gustafsson, M., & Bothmer von, R. (1990). Brassica sect. Brassica (Brassicaceae). I. Taxonomy and variation. Willdenowia, 19, 271–365.
  5. Χα, Ι., & Πετρόπουλος, Σ. (2014). Γενική Λαχανοκομία και Υπαίθρια Καλλιέργεια Λαχανικών [Principles of Vegetable Production and Field Cultivation of Vegetables]. Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας.

Ενότητα

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on tumblr
Share on reddit
Share on digg
Share on stumbleupon