Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Ξινήθρα (Oxalis pes-caprae), Πιθανός Δείκτης Κλίματος, σε Ελαιώνα
Ξινήθρα (Oxalis pes-caprae), Πιθανός Δείκτης Κλίματος, σε Ελαιώνα

Τα Φυτά Δείκτες Εδάφους συγκροτούν ένα τεχνητό άθροισμα φυτικών ειδών, των οποίων η παρουσία σε μια εδαφική περιοχή αποκαλύπτει κάποια από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.

Τις απαρχές αυτού του είδους κατηγοριοποίησης, που σχετίζεται γενικότερα με τα Φυτά Δείκτες θα πρέπει να τις αναζητήσουμε στις απαρχές της γεωργίας, την δε διαχρονία της στο γεγονός πως αποτέλεσαν σημαντικό βοήθημα τόσο για τους γεωργούς της προεπιστημονικής περιόδου όσο και για τους σύγχρονους.

Είναι αλήθεια πως η αξία των φυτών ως δείκτες όχι μόνο της κατάστασης του εδάφους αλλά και του ευρύτερου περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύσσονται, στην εποχή της επιστήμης αμφισβητήθηκε.

Ωστόσο εδώ και μερικές δεκαετίες, και με την συνηγορία πλήθους επιστημονικών ερευνών, η αμφισβήτηση της αξίας τους έπαψε να υφίσταται.

Και καλώς έπαψε να υφίσταται, διότι μεταξύ άλλων, η παρατηρητικότητα, ο συλλογισμός και η επαλήθευση δεν αποτελούν μονοπώλιο της εποχής της επιστήμης. Και τηρουμένων των αναλογιών, Γεωργία Ακριβείας έκανε και ο παραγωγός πορτοκαλιών, όταν άφηνε κάποια ζιζάνια στον πορτοκαλεώνα, ως δείκτες της υδατικής κατάστασης των δέντρων.

Και την κατάλληλη στιγμή πότιζε, με άριστα αποτελέσματα. 

Οι Άγριες Φράουλες δεν είναι μόνο πεντανόστιμες αλλά και αξιόπιστοι δείκτες εδάφους.

Άγριες Φράουλες (Fragaria vesca) ως Φυτά Δείκτες Εδάφους Όξινης Αντίδρασης
Άγριες Φράουλες (Fragaria vesca) ως Φυτά Δείκτες Εδάφους Όξινης Αντίδρασης
Share on print
Τυπωθήτω | Print

Τι και Ποια Είναι τα Φυτά Δείκτες Εδάφους

Ως Φυτά Δείκτες Εδάφους μπορούν να αποκληθούν εκείνα τα οποία με την παρουσία τους δηλώνουν σε ποια κατάσταση βρίσκεται η συγκεκριμένη εδαφική περιοχή που καταλαμβάνουν.

Η κατάσταση του εδάφους πάλι, σχετίζεται κατά μείζονα λόγο με τις φυσικές, χημικές και μηχανικές ιδιότητές του.

Συνεπώς, αναγνωρίζοντας τα Φυτά Δείκτες και γνωρίζοντας τι ακριβώς δηλώνει η παρουσία τους, μπορεί κάποιος να λάβει αρκετές πληροφορίες για το είδος και τις ιδιότητες του παρατηρήσιμου εδάφους.

Τα Φυτά Δείκτες θεωρητικά μπορεί να είναι οποιαδήποτε, στην πράξη όμως πρόκειται κυρίως για ζιζάνια. Αλλά εάν ληφθεί υπόψιν πως ζιζάνιο είναι κάθε φυτό το οποίο φυτρώνει εκεί που δεν το σπέρνουν, τότε το πρακτικό σχεδόν ισοδυναμεί με το θεωρητικό.

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Η Ιδιότητα των Φυτών να Λαμβάνονται ως Δείκτες

Η ιδιότητα των φυτών να λαμβάνονται ως δείκτες σχετίζεται με την ίδια τους την υπόσταση. Κάθε άτομο φυτικού είδους, για να μπορέσει να αναπτυχθεί, πρέπει να βρει ως προς την βιολογική – γενετική του κληρονομιά το κατάλληλο περιβάλλον, ώστε με την επίδραση και αλληλοεπίδραση μεταξύ των δύο αυτών στοιχείων, να γίνει δυνατή η εκδήλωση των χαρακτήρων του.

Ως επί το πλείστον, κάτι τέτοιο πραγματοποιείται μέσα στα όρια ενός βιότοπου, με λίγο έως πολύ συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η ανάπτυξη λοιπόν του ατόμου ή της φυτοκοινότητας του είδους εντός αυτών των ορίων, αποδίδει στα φυτά την ιδιότητα των βιολογικών δεικτών των περιβαλλοντικών παραγόντων που εκδηλώνονται στον βιότοπο.

Και ως εκ τούτου τα φυτά αυτά ως βιολογικοί δείκτες των περιβαλλοντικών παραγόντων, δεν αναφέρονται μόνο στο έδαφος, αλλά και στην κατάσταση της ατμόσφαιρας, την ποιότητα των υδάτων, κ.α. 

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Η Τσουκνίδα (Urtica dioica) Φύεται κυρίως σε Γόνιμα Εδάφη και έτσι Κατατάσσεται στα Φυτά Δείκτες Εδάφους
Η Τσουκνίδα (Urtica dioica) Φύεται κυρίως σε Γόνιμα Εδάφη και έτσι Κατατάσσεται στα Φυτά Δείκτες Εδάφους

Η Αξιοπιστία των Φυτών Δεικτών

Η χρήση των Φυτών Δεικτών σχετίζεται στον μέγιστο βαθμό με την αξιοπιστία τους. Τούτο σημαίνει, πως η αξιοποίησή τους είναι ευθέως ανάλογη της δυνατότητάς τους να δίνουν όσο το δυνατόν πιο ακριβή στοιχεία για τους περιβαλλοντικούς παράγοντες, οι οποίοι επιδρούν εντός των ορίων των φυτοκοινοτήτων τους.

Και ενώ η διαρκής παρουσία κάποιων ζιζανίων σε συγκεκριμένα οικοπεριβάλλοντα θα μπορούσε να αποτελέσει έναν χρήσιμο οδηγό, λόγου χάριν για την γονιμότητα του εδάφους, τα περισσότερα ζιζάνια δεν περιορίζονται σε ένα αξιοποιήσιμο εύρος και βάθος συνθηκών.

Θα μπορούσε μάλιστα εδώ εμφατικά να ειπωθεί πως όσο πιο ευπροσάρμοστα είναι τα άτομα ενός φυτικού είδους σε δεδομένους παράγοντες του περιβάλλοντος ανάπτυξής τους, τόσο λιγότερο αξιόπιστα είναι – και τανάπαλιν.

Αυτό γίνεται εύκολα κατανοητό, για παράδειγμα στην περίπτωση που εξετάζεται ο αγροχημικός δείκτης της αντίδρασης του εδάφους, του pH: εάν τα ζιζάνια προσαρμόζονται σε ένα μεγάλο εύρος τιμών pH, δηλαδή από όξινης αντίδρασης εδάφη μέχρι αλκαλικής, τότε είναι ευνόητο πως δεν μπορούν να αξιοποιηθούν ως Φυτά Δείκτες του συγκεκριμένου εδαφικού παράγοντα.

Ακόμα, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής η ανθρωπογενής επέμβαση και οι επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει είτε σε αστικά είτε σε αγροτικά περιβάλλοντα, ως προς την παρουσία ή όχι συγκεκριμένων ζιζανίων ή Φυτών Δεικτών.

Το ψέκασμα για παράδειγμα  μιας γεωργικής έκτασης με μη-εκλεκτικά ζιζανιοκτόνα και η παρουσία ενός μόνο φυτικού είδους ζιζανίων, το οποίο έχει αναπτύξει ανθεκτικότητα ως προς αυτά τα ζιζανιοκτόνα, πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψιν, για την κατάσταση της χλωρίδας και την αξιοπιστία των όποιων Φυτών Δεικτών της περιοχής.

Κλιματολογικοί - Εδαφικοί Παράγοντες & Φυτά Δείκτες

Οι κλιματικοί και οι εδαφικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν διαμορφώνοντας τις κατάλληλες συνθήκες για την εμφάνιση ή επικράτηση συγκεκριμένων φυτικών ειδών ζιζανίων σε συγκεκριμένες περιοχές.

Μάλιστα θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο παράγοντας κλίμα επιδρά στο εύρος της περιοχής εμφάνισης των Φυτών Δεικτών, ενώ ο παράγοντας έδαφος σχετίζεται με την κατά τόπους εξάπλωσή τους εντός αυτής της ευρύτερης περιοχής.

Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι ότι οι ακραίες περιοχές προσφέρουν τους πλέον αξιόπιστους Φυτικούς Δείκτες, λόγω του οριακού χαρακτήρα των συνθηκών ανάπτυξης εκεί των ζιζανίων.

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Η Αξιοποίηση των Φυτών Δεικτών

Τα Φυτά Δείκτες γενικά, αξιοποιούνται για την εξαγωγή συμπερασμάτων ως προς το ποια χρήση του εδάφους ενδείκνυται να γίνει σε μιαν ορισμένη ή μεγαλύτερου εύρους περιοχή.

Κάποια Φυτά Δείκτες υποδηλώνουν την γεωργική εκμετάλλευση, κάποια άλλα την κτηνοτροφική, ορισμένα άλλα την αγροδασική ή δασική.

Τα Φυτά Δείκτες Εδάφους, από την άλλη, αξιοποιούνται στην βάση των ενδείξεων που υποδηλώνει η παρουσία τους σχετικά με:

  • Την υγεία του εδάφους
  • Την γονιμότητα αυτού
  • Την αντίδραση ως προς το pH (συγκέντρωση ιόντων Η+ και ΟΗ- που βρίσκονται στο εδαφικό διάλυμα)
  • Τα επίπεδα της εδαφικής υγρασίας
  • Την ποσότητα φωτισμού που δέχεται το έδαφος
  • Την πυκνότητα του εδάφους
  • Την υφή – μηχανική σύσταση του εδάφους
  • Το πορώδες

Από αυτούς, ο πλέον αδύνατος Φυτικός Δείκτης είναι εκείνος που αναφέρεται στην γονιμότητα των εδαφών. Σε τούτη την περίπτωση, όπως έχει δείξει πειστικό πλήθος ερευνών, μόνο κατ’ εξαίρεση και με πολλούς περιορισμούς, μπορεί να γίνει χρήση Φυτικών Δεικτών για τον προσδιορισμό της περιεκτικότητας σε μεμονωμένα θρεπτικά στοιχεία.

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Φυτά Δείκτες για την Γονιμότητα Εδαφών

Εδάφη Χαμηλής Γονιμότητας

Convolvulus arvensis (Bindweed, Κονβόλβουλος ο αρουραίος, Μικρό περικοκλάδι), Daucus carota (Wild Carrot-Δαύκος το καρώτον, Άγριο καρότο), Digitaria spp. (Crabgrass-Ντιτζιτάρια), Hieracium aurantiacum (Orange Hawk Bit-Ιεράκιο το πορτοκαλόχρωμο), Nardus stricta (Matgrass-Νάρδος ο σφικτός), Plantago spp. (Plantain-Πλαντάγκο), Rumex acetosa (Sorrel-Ρούμεξ ο ξινός, Ξινολάπαθο), Rumex acetosella (Red Sheep Sorrel-Ρούμεξ η οξαλίς, Ξινήθρα), Trifolium repens (White Clover-Τριφύλλιον το έρπον, Λευκό τριφύλλι), Verbascum phlomoides (Orange Mullein-Βερμπάσκον το Φλομοειδές, Φλόμος)

Εδάφη Υψηλής Γονιμότητας

Amaranthus retroflexus (Redroot Amaranth-Αμάρανθος ο ανακαμπτόμενος, Αγριόβλητο), Galeopsis tetrahit (Common Hemp Nettle-Γαλέοψις), Stellaria media (Chickweed-Στελλάρια η μέση), Trifolium pratense (Red Clover-Τριφύλλιον το λειμώνιον, Κόκκινο τριφύλλι), Urtica dioica (Common Nettle-Τσουκνίδα, Κνίδη η δίοικος)

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Φυτά Δείκτες Όξινων και Αλκαλικών Εδαφών

Εδάφη Όξινης Αντίδρασης (pH<6,5-7)

Conium maculatum (Poison Hemlock-Κώνειο το στικτόν, Βρωμούσα), Fragaria vesca (Wild Strawberry-Χαμαικέρασος η λεπτή, Αγριοφράουλα), Galeopsis tetrahit (Common Hemp Nettle-Γαλέοψις), Ilex aquifolium (Common Holly-Ίλεξ ο οξύφυλλος, Αρκουδοπούρναρο), Narcissus spp. (Daffodil-Νάρκισσος), Stachys arvensis (Field Woundwort-Στάχυς των αγρών), Raphanus raphanistrum (WildRadish-Αγριοράπανο), Rumex acetosa (Sorrel-Ρούμεξ ο ξινός, Ξινολάπαθο), Taraxacum officinale (Common Dandelion-Ταράξακος ο φαρμακευτικός, Πικραλίδα), Veronica officinalis (Heath Speedwell-Βερονίκη η φαρμακευτική, Βερονίκη)

Εδάφη Αλκαλικής Αντίδρασης (pH>7-7,3)

Anthemis nobilis (Roman chamomile-Χαμομήλι το ευγενές), Lepidium virginicum (Virginia pepperweed-Λεπίδιον της Βιργινίας), Lithospermum officinale (European Stoneseed-Λιθόσπερμο το φαρμακευτικό, Αλουπόθρουμπος), Plantago lanceolata (Ribwort Plantain-Πλαντάγκο το λογχοειδές, Πεντάνευρο), Plantago major (Broadleaf Plantain-Πλαντάγκο το μείζον), Rumex acetosella (Red Sheep Sorrel-Ρούμεξ η οξαλίς, Ξινήθρα), Silene latifolia (Bladder Campion-Σιληνή η πλατύφυλλος)

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Φυτά Δείκτες Υγρών & Ξηρών Εδαφών

Υγρά Εδάφη

Cerastium vulgatum (Mouse Ear Chickweed-Κεράστιο το κοινό), Cyperus esculentus (Yellow Nutsedge-Κύπερις ο εδώδιμος), Cyperus longus (Galingale-Κύπερις ο μακρός), Cyperus rotundus (Nut Grass-Κύπερις ο  στρογγύλος), Echinochloa crus-galli (Barnyardgrass-Εχινόχλοη), Glechoma hederacea (Ground Ivy-Γλέχομα ή Γλήχωμα το κισσόμορφον, ο χαμαίκισσος του Διοσκουρίδη), Oxalis acetosella (Wood Sorrel-Οξαλίς, Ξινήθρα), Poa annua (Annual Bluegrass-Πόα η ετησία), Stellaria media (Common Chickweed-Στελλάρια η μέση), Solidago graminifolia (Grass Leaved Goldenrod-Σολιδάγο το αγρωστόφυλλο)

Ξηρά Εδάφη

Achillea millefolium (Yarrow-Αχιλλέα η χιλιόφυλλος, Αγριαψιθιά), Anthemis tinctoria (Golden Marguerite-Ανθεμίς η βαφική), Euphorbia dendroides (Spotted spurge-Ευφορβία η δενδροειδής), Euphorbia maculata (Spotted spurge-Ευφορβία η αρρενωπή), Ornithopus perpusillus (Little White Bird’s Foot-Ορνιθόπους), Oxalis stricta (Common Yellow Woodsorrel-Οξαλίς, Ξινήθρα), Thymus pulegioides (Broad Leaved Thyme-Θύμος, Θυμάρι)

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Φυτά Δείκτες Τύπου Εδάφους

Ελαφρά Εδάφη

Adonis aestivalis (Poison Hemlock-Άγρια Παπαρούνα), Calligonum polygonoides (Phog-Καλλίγονο πολυγονοειδές), Casuarina equisetifolia (Australian Pine Tree-Καζουαρίνα η εκουιζετόφυλλη), Citrullus colocynthis (Colocynth-Κίτρουλλος ο κολοκύνθης, Πικράγγουρο), Gonsolida regalis (Forking Larkspur-Γκονσολίδα η βασιλική, ∆ελφίνιο), Ipomoea pes-caprae (Bayhops-Ιπόμοια, Ιπομέα), Lycium barbarum (Chinese Wolfberry-Λύκιο το βαρβαρικό), Papaver argemone (Prickly Poppy-Παπαρούνα η αργεμώνη), Plantago amplexicaulis (Ispaghula-Πλαντάγον το περίβλαστον), Verbascum thapsus (Great Mullein-Φλόμος ο θάψος, Φλόμος), Ornithopus perpusillus (Little White Bird’s Foot-Ορνιθόπους), Stellaria media (Chickweed-Στελλάρια η μεσαία, Στελλάρια), Trifolium arvense (Rabbitfoot Clover-Τριφύλλι)

Μέσης Σύστασης Εδάφη (Πηλώδη)

Colchicum autumnale (Autumn Crocus-Κολχικό το φθινοπωρινό, Βολχικό), Matricaria chamomilla (German chamomile-Ματρικάρια η χαμομίλλα, Χαμομήλι), Daucus carota (Wild Carrot-Δαύκος το καρώτον, Άγριο καρότο), Tussilago farfara (Assfoot-Βήχιον η χαμαιλεύκη, Χαμόλευκα), Veronica persica (Persian speedwell-Βερονίκη η περσική, Γαλαζάκι)

Βαριά Εδάφη (Αργιλώδη)

Cichorium intybus (Common Chicory-Κιχώριον το εντετμημένον, Ραδίκι),  Elymus repens, syn. Agropyron repens (Common Couch-Αγρόπυρο το έρπον, Άγλωσσο), Imperata cylindrica (Cogongrass-Ιμπεράτα η κυλινδρική, Δεματόχορτο), Urtica dioica (Common Nettle-Τσουκνίδα, Κνίδη η δίοικος), Taraxacum officinale (Common Dandelion-Ταράξακος ο φαρμακευτικός, Πικραλίδα), Vetiveria zizanioides, syn. Chrysopogon zizanioides (Vetiver-Βετιβέρια η ζιζανιοειδής)

Συμπαγή Εδάφη

Alopecurus pratensis (Meadow Foxtail-Αλωπέκουρος ο λειμώνιος), Allium vineale (Wild Garlic-Άλλιο, Αγριο σκόρδο), Centaurea scabiosa (Greater Knapweed-Κενταύρια), Cerastium virgatum (Mouse Ear Chickweed-Κεράστιον), Cichorium intybus (Common Chicory-Κιχώριον το εντετμημένον, Ραδίκι), Digitaria spp. (Crabgrass-Διτζιτάρια), Eleusine indica (Indian Goosegrass-Ελευσίνα η ινδική), Equisetum arvense (Field Horsetail-Ιππουρίδα των αγρών, Πολυκόμπι), Euphorbia maculata (Spotted Spurge-Ευφορβία η αρρενωπή), Imperata cylindrica (Cogongrass-Ιμπεράτα η κυλινδρική, Δεματόχορτο), Juncus tenuis (Slender Rush-Γιούγκος), Mentha arvensis (Wild Mint-Μέντα η αρουραία), Mercurialis annua (Annual Mercury-Μερκουριάλις η μονοετής, Σκαρολάχανο), Potentilla anserina (Silverweed-Ποτεντίλλη), Plantago major (Broadleaf Plantain-Πλαντάγινον το μείζον, Πεντάνευρο), Poa annua (Annual Bluegrass-Πόα η ετησία, Κοινή πόα), Polygonum aviculare (Prostrate Knotweed-Πολύγωνο το πτηνόφιλο, Ψηδόχορτο), Ranunculus repens (Creeping Buttercup-Ρανούγκουλος ο έρπων, Αγριονεραγκούλα), Stellaria media (Chickweed-Στελλάρια η μεσαία, Στελλάρια), Taraxacum officinale (Common Dandelion-Ταράξακος ο φαρμακευτικός, Πικραλίδα), Trifolium repens (White Clover-Τριφύλλι το έρπον), Veronica arvensis (Corn Speedwell-Βερονίκη η αρουραία), Vetiveria zizanioides, syn. Chrysopogon zizanioides (Vetiver-Βετιβέρια η ζιζανιοειδής)

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Παραπομπές

Τις Παραπομπές του άρθρου με τίτλο Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται παρουσιάζει η καλοτάξιδη Φιλιώ Πυργάκη (11  Οκτωβρίου 1939 – 17 Ιουλίου 2021) με το τραγούδι Βουνά Για Χαμηλώσετε – τη συνοδεία Γιώργου Μάγγα στο κλαρίνο.

Αναπαραγωγή Βίντεο

Φυτά Δείκτες Εδάφους: Τι Είναι και Πως Αξιοποιούνται

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on tumblr
Share on reddit
Share on digg
Share on stumbleupon

ΕΝΟΤΗΤΑ

Μετάβαση στο περιεχόμενο