Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, τα Λευκά Άνθη του Φυτού
Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, τα Λευκά Άνθη του Φυτού

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Περιγραφή & Χρήση

Με το άρθρο Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση, η συντακτική ομάδα της «Καλλιέργειας» προσεγγίζει για πρώτη φορά το βοτανικό γένος Βιβούρνο, το οποίο έχει δώσει προς αξιοποίηση αρκετά καλλωπιστικά – και όχι μόνο – είδη.

Διακατεχόμενη μάλιστα από την άγνοια κινδύνου του πρωτάρη, η εν λόγω ομάδα έχει την εντύπωση πως θα καταφέρει να παράσχει στους φιλανθείς – και όχι μόνο – όλες εκείνες τις πληροφορίες που θα τους βοηθήσουν να γνωρίσουν σε μεγάλο βαθμό το συγκεκριμένο φυτό.

Διότι δεν πρόκειται μόνο για ένα διακοσμητικό είδος, αλλά και για έναν παραγωγικό θάμνο μεγάλης αξίας για μερικές ανθρώπινες κοινότητες, οι οποίες διαβιούν εντός της φυσικής ζώνης ανάπτυξής του.

Δια τούτο και η συντακτική ομάδα της «Καλλιέργειας» παραδίδει άμεσα στον αναγνώστη το παρόν φιλόπονο έργο, για να κατέβει σύσσωμη στο πλήρως εξοπλισμένο υπόγειο ερευνητικό εργαστήριό της, όπου θα επιδοθεί στην παρασκευή μαρμελάδας – και όχι μόνο – από τους καρπούς του Βιβούρνου Χιονόσφαιρα.

Οι καρποί του Βιβούρνου Χιονόσφαιρα, πέρα από την διακοσμητική αξία τους, είναι εδώδιμοι και αξιοποιούνται από πολλές παραδοσιακές κουζίνες.

Οι Κόκκινοι Καρποί του Viburnum opulus
Οι Κόκκινοι Καρποί του Viburnum opulus
Τυπωθήτω | Print

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα Καταγωγή

Viburnum opulus (Βιβούρνο Χιονόσφαιρα) Χάρτης Καταγωγής
Viburnum opulus (Βιβούρνο Χιονόσφαιρα) Χάρτης Καταγωγής

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Σύντομη Περιγραφή

Οικογένεια: Adoxaceae (πρώην Caprifoliaceae)

Γένος: Viburnum

Βοτανική Ονομασία: Viburnum opulus L.

Κοινή Ονομασία: Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, Βιβούρνο Χιονόμπαλα

Γενικά Χαρακτηριστικά

Διατήρηση Φυλλώματος

Φυλλοβόλο

Μορφή

Θάμνος ή μικρό δέντρο

Υφή Φυλλώματος

Αδρή

Ρυθμός Ανάπτυξης

Μέσος

Περίοδος Άνθισης

Μάιος – Ιούνιος

Περίοδος Καρποφορίας

Σεπτέμβριος – Οκτώβριος

Ύψος

3-5 με 7 m

Διάμετρος

3-4 m

Σχήματα και Χρώματα

Σχήμα Φύλλων

Έλλοβο – Ωοειδές

Χρώμα Φυλλώματος

Πράσινο

Χρώμα Φύλλων Φθινόπωρου

Κίτρινο, Κόκκινο

Σχήμα Λουλουδιών

Καμπανόμορφο, Ακτινομορφικό

Χρώμα Λουλουδιών

Λευκό

Καρπός

Πεπλατυσμένη Σφαιρική Κόκκινη Δρύπη

Φύτευση

Έδαφος: Άριστης αποστράγγισης, αμμώδες, πηλώδες, αργιλώδες

Εδαφικό pH: 5,2-7,5

Πότισμα: Μέτριο

Έκθεση: Ήλιος, Ημισκιά

Αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες: -40 °C

Χρήσεις

Μόνο, φράχτης, ανεμοφράκτης, σε πάρκα, σε κήπους, σε γλάστρες και ζαρντινιέρες

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Η Λευκή Σφαιρική Ταξιανθία της Δημοφιλούς Ποικιλίας Βιβούρνου Χιονόσφαιρα Viburnum Opulus 'Roseum'
Η Λευκή Σφαιρική Ταξιανθία της Δημοφιλούς Ποικιλίας Βιβούρνου Χιονόσφαιρα Viburnum Opulus 'Roseum'

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Ετυμολογία

Ετυμολογία του Ονόματος του Γένους

Προς μεγάλη της θλίψη, η συντακτική ομάδα της «Καλλιέργειας» ανακοινώνει την πλήρη της άγνοια σχετικά με την ετυμολόγηση της λέξης viburnum: μπορεί ναι μεν να προέρχεται από την Λατινική vīburnum· μπορεί δε να εικάζεται πως προέρχεται από λέξη της Ετρουσκικής γλώσσας· ωστόσο τίποτα και κανένας στο γνωστό μέχρι σήμερα σύμπαν δεν μπορεί να ερμηνεύσει την πρωταρχική σημασία της άγνωστης και εικαζόμενης πως προέρχεται εκ της Ετρουσκικής γλώσσας λέξη, στην οποία και – με κάποιο βαθμό αυθαιρεσίας – ανάγεται η λέξη viburnum.

Ετυμολογία του Ονόματος του Είδους

Για το όνομα του είδους opulus τα πράγματα δείχνουν πιο ξεκάθαρα, αφού προέρχεται από την Γαελική (Αρχαία Κελτική) λέξη *opolos, η οποία σημαίνει σφένδαμος, σφεντάμι – αποδίδοντας αρκετά εύστοχα το σχήμα των φύλλων του φυτού. Με την σειρά της η *opolos κατάγεται από την Πρωτο-ινδοευρωπαϊκή λέξη *ok̂u̯-olo-, που ανάγεται στην ρίζα *h₂eḱ-. Η ρίζα *h₂eḱ- μεταφράζεται ως οξύς, αιχμηρός, κοφτερός – από την οποία προέρχεται και η Αρχαία Ελληνική λέξη ἀκή, η οποία ερμηνεύεται ως αιχμή. Νονός του είδους υπήρξε ο Γάλλος βοτανολόγος Jean Ruel (1474-1537), ο οποίος για την ακρίβεια το ονόμασε Σφενδάμι του Διοσκουρίδη (Opulus of Dioscorides).

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Καταγωγή & Προσδόκιμο Ζωής

Καταγωγή

Το Viburnum opulus κατάγεται από μια αρκετά εκτεταμένη περιοχή του Ευρωασιατικού χώρου, ενώ αυτόχθονες πληθυσμοί του εντοπίζονται και σε τμήμα της Αφρικής. Συγκεκριμένα, το καταγωγικό του λίκνο περιλαμβάνει:

  • Την Ευρωπαϊκή ήπειρο – εξαιρουμένων ευρέων τμημάτων των Μεσογειακών χωρών, στον Νότο, και ευρέων τμημάτων των Σκανδιναβικών χωρών, στον Βορά
  • Περιοχές της Σιβηρίας
  • Τον Καύκασο
  • Περιοχές της Μικράς Ασίας
  • Τμήματα των χωρών της Κεντρικής Ασίας
  • Περιοχές της Βόρειας Αφρικής.

Οικοπεριβάλλον

Το Βιβούρνο Χιονόσφαιρα αυτοφύεται στα δάση, στις παρυφές των δασών, σε θαμνώδεις και παραποτάμιες εκτάσεις, όπως και γύρω από λίμνες και ελώδεις περιοχές.

Συχνά ανεβρίσκεται σε τυρφώδη και υγρά εδάφη καθώς και σε λιθώνες, σπανιότερα σε αμμώδεις αποθέσεις πρώην παγετώνων, ενώ απουσιάζει ολοκληρωτικά από παράκτια υποστρώματα.

Ως προς το υψόμετρο, οι φυσικοί πληθυσμοί του εντοπίζονται από το επίπεδο σχεδόν της θάλασσας μέχρι τα 1700 m στις Κεντρικές Άλπεις, και τα 2300 m στον Καύκασο.

Επεμβατικότητα

Το φυτό κάποιες φορές διαφεύγει της καλλιέργειας με την σύμπραξη των πουλιών, διότι τρώνε τους καρπούς του και κατ’ αυτόν τον τρόπο συμβάλλουν στην διασπορά του, αφού αποβάλλουν τους σπόρους. Και εφόσον οι σπόροι βρεθούν στο κατάλληλο περιβάλλον βλασταίνουν αναπτύσσοντας ανεπιθύμητα φυτά.

Ο εισβολικός χαρακτήρας του Viburnum opulus έχει δημιουργήσει προβλήματα σε ορισμένες περιοχές των βόρειων ΗΠΑ καθώς και στον Καναδά. Εκεί οι φίλοι/ες του φυτού μπορούν να επιλέξουν μεταξύ των διακοσμητικών ποικιλιών του, που είναι στείρες.

Προσδόκιμο Ζωής

Εφόσον αναπτύσσεται στις κατάλληλες συνθήκες, το προσδόκιμο ζωής του φυτού φτάνει μέχρι και τα 50 χρόνια, σε λιγότερο κατάλληλες τα 25, και σε ελάχιστα κατάλληλες τα 9 χρόνια. Ως εκ τούτου, το μυστικό της μακροζωίας του Βιβούρνου Χιονόσφαιρα βρίσκεται στις κατάλληλες συνθήκες – πράγμα καινοφανώς σκανδαλώδες.

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Τοπιοτεχνικά Γνωρίσματα

Το Βιβούρνο Χιονόσφαιρα είναι ψηλός φυλλοβόλος θάμνος ή σπανιότερα μικρού μεγέθους πολύκορμο δέντρο, που ως προς το ύψος φτάνει τα 3 με 5 έως 7 m, ενώ ως προς την διάμετρο τα 3 με 4 m.

Οι βλαστοί εκτείνονται προς τα πλάγια, και έχει ωραίου σχήματος έλλοβα και πράσινου χρώματος φύλλα, τα οποία το φθινόπωρο παίρνουν ελκυστικές κίτρινες και κόκκινες αποχρώσεις.

Είναι μέσου ρυθμού ανάπτυξης (αν και κάποιες φορές τα κλαδιά του μπορεί να μεγαλώνουν κατά 30 με 40 cm ανά έτος), και προσλαμβάνει σφαιρικό ή κυπελλοειδές – σφαιρικό σχήμα.

Η κόμη του είναι πυκνή, συμμετρική, κανονικού περιγράμματος, και δύναται να χαρακτηριστεί ως αδρής υφής.

Έχει λευκού χρώματος λουλούδια που φέρονται πάνω σε μεγάλη ομπρελοειδούς σχήματος ταξιανθία, η ανθοφορία του παρατηρείται κατά τα τέλη της Άνοιξης με αρχές Καλοκαιριού, και διαρκεί από 15 έως 25 ημέρες.

Ακολουθεί η καρποφορία, με μικρούς σφαιρικού σχήματος κόκκινους καρπούς, οι οποίοι παραμένουν στο φυτό και κατά την διάρκεια του Χειμώνα.

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, οι Χαρακτηριστικοί Τερματικοί Οφθαλμοί ενός Κλαδιού του Φυτού
Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, οι Χαρακτηριστικοί Τερματικοί Οφθαλμοί ενός Κλαδιού του Φυτού

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Βοτανική Περιγραφή

Ρίζα

Το ριζικό σύστημα του Βιβούρνου Χιονόσφαιρα αποτελείται είτε από μια πασσαλώδη ρίζα και πολλές πλευρικές, είτε από πολλές κύριες ρίζες.

Οι κύριες και δευτερεύουσες ρίζες είναι σαρκώδους υφής και διογκωμένες. Διακλαδίζονται ελάχιστα (εκτός από τις λεπτές ρίζες), η δε διάμετρός τους κυμαίνεται από 10 έως 25 mm.

Η πλειοψηφία των ριζών εντοπίζεται σε βάθος 10 έως 20 cm.

Φλοιός

Ο φλοιός είναι λεπτός ή παχύς, όπως και φελοποιημένος ή λείος. Το χρώμα του είναι σκούρο γκρι-καφέ.

Κλαδιά, Βλαστοί και Οφθαλμοί

Τα κλαδιά του παρελθόντος έτους είναι κυλινδρικά, και έχουν κιτρινωπό ή χάλκινο-καφετί χρώμα. Η επιφάνειά τους είναι λεία ή χνουδωτή, και εμφανίζουν διάσπαρτες, σφαιρικού σχήματος μικρές, λευκές φακίδες.

Οι βλαστοί του έτους έχουν χρώμα κοκκινωπό ή συχνότερα πρασινίζον καφέ, με ευδιάκριτα υψωμένες φακίδες.

Οι οφθαλμοί έχουν ωοειδές σχήμα που συχνά απολήγει σε μυτερή κορυφή. Το χρώμα τους είναι κοκκινωπό-πράσινο, ενώ περιβάλλονται από 2 λεία λέπια τα οποία δεν επικαλύπτονται. 

Φύλλα

Τα φύλλα είναι έλλοβα, με 3 έως 5 λοβούς, έχουν σχήμα κυκλικό-ωοειδές, πλατύ ωοειδές ή αντωοειδές, και χρώμα πράσινο. Είναι μεγάλα, με μήκος κυμαινόμενο μεταξύ 5 και 15 cm, και πλάτος κυμαινόμενο μεταξύ 5 και 10 cm.

Η επιφάνεια των φύλλων αποαξονικά (κάτω επιφάνεια) φέρει τρίχες, ιδίως στα νεύρα και στις μασχάλες των νεύρων, ενώ προσαξονικά (άνω επιφάνεια) είναι σχεδόν λεία, με ελαφρώς ανασηκωμένη την κεντρική νεύρωση.

Ο μεσαίος λοβός είναι συχνά μεγαλύτερος των πλευρικών, οι πλευρικοί συνήθως εκτείνονται προς τα έξω, και όλοι απολήγουν σε οξείες κορυφές, εμφανίζοντας παρυφές ακανόνιστα οδοντωτές. Η βάση των φύλλων είναι στρογγυλή ή ελαφρώς καρδιόσχημη, δίχως αδένες.

Τα φύλλα διατάσσονται στους βλαστούς αντίθετα, διαθέτουν 2 μόνιμα παράφυλλα, και απαντώνται σε όλο σχεδόν το μήκος των κλαδιών. Συνδέονται στους βλαστούς με ισχυρό μίσχο, του οποίου το χρώμα είναι πράσινο ή κοκκινωπό, φέρει 2 έως 4 ή/και περισσότερους αδένες προς την κορυφή, και έχει μήκος 1 έως 5 cm.

Άνθη

Τα άνθη φέρονται στην κορυφή ανθοφόρου στελέχους, πάνω σε τερματική βοτρυόμορφη ταξιανθία κορύμβου ομπρελοειδούς σχήματος και διαμέτρου 4 έως 12 cm. Είναι ερμαφρόδιτα, λευκού χρώματος και διακρίνονται σε γόνιμα και άγονα – στείρα.

Τα στείρα άνθη, που είναι μεγαλύτερα, διατάσσονται εξωτερικά της ταξιανθίας, τα δε γόνιμα εσωτερικά (στις καλλωπιστικές ποικιλίες οι ταξιανθίες φέρουν μόνο άγονα άνθη).

Γόνιμα Άνθη

Τα γόνιμα άνθη είναι επίγυνα, και έχουν κωδωνοειδή στεφάνη διαμέτρου 4 έως 5 mm, αποτελούμενη από 5 πέταλα. Ο κάλυκας είναι πράσινος με αντικωνικό σωλήνα μήκους περίπου 1 mm και 5 τριγωνικού σχήματος λοβούς μήκους περίπου 0,6 mm, οι οποίοι απολήγουν σε λεία αμβλεία κορυφή.

Οι στήμονες είναι 5, εξέχουν εμφανέστατα της στεφάνης και εκφύονται από την βάση της. Οι ανθήρες μήκους περίπου 1 mm έχουν λευκοκίτρινο ή πορφυρό χρώμα, και φέρονται πάνω σε νήματα μήκους περίπου 4 mm. Ο στύλος, ο οποίος εξέχει ελαφρώς από τους λοβούς του κάλυκα, είναι βραχύς, το δε στίγμα 2-λοβο. Η ωοθήκη είναι τρίχωρη (αλλά μόνο ο ένας χώρος είναι γόνιμος) και υποφυής.

Άγονα Άνθη

Τα άγονα άνθη έχουν και αυτά 5-λοβη στεφάνη, διαμέτρου 1,3 έως 2,5 cm, και κάλυκα όμοιο με εκείνον των γόνιμων. Φέρονται πάνω σε μακρείς ποδίσκους, ενώ αποτελούνται από πλατιά πέταλα ωοειδούς σχήματος με στρογγυλεμένες κορυφές. Οι στήμονες και ο ύπερος δεν είναι αναπτυγμένοι.

Επικονίαση

Το Viburnum opulus επικονιάζεται με τα έντομα – είναι δηλαδή φυτό εντομόφιλο. Και παρά το γεγονός πως τα άνθη του είναι ερμαφρόδιτα (τέλεια), επειδή είναι σταυρογονιμοποιούμενο χρειάζονται τουλάχιστον δύο φυτά προκειμένου να μπορέσει να παράξει καρπούς.

Καρπός & Σπόροι

Ο καρπός είναι σαρκώδης δρύπη υποσφαιρικού σχήματος, με στρογγυλεμένη βάση και κορυφή, διαμέτρου 8 έως 12 mm. Το χρώμα του αρχικά είναι κίτρινο για να μεταβληθεί σταδιακά – κατά την ωρίμανση – σε λαμπρό κόκκινο.

Η γεύση του καρπού κατά την ωρίμανση είναι γλυκόπικρη, αλλά με την πάροδο του χρόνου και εφόσον επικρατήσουν ελαφρείς παγετοί γίνεται γλυκιά.

Κάθε καρπός περιέχει μονάχα έναν σπόρο κιτρινωπού χρώματος, ο οποίος είναι πεπλατυσμένος σφαιρικός, έχει διάμετρο 6 έως 8 mm και ζυγίζει περίπου 10 έως 12 γραμμάρια. 

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Κλίμα και Έδαφος

Θερμοκρασία

Το Βιβούρνο Χιονόσφαιρα είναι εξαιρετικά ανθεκτικό φυτό ιδίως ως προς τις χαμηλές θερμοκρασίες, καθώς αντεπεξέρχεται χωρίς προβλήματα τους -34 με -40 °C. Επίσης δεν αντιμετωπίζει προβλήματα ούτε με τους ελαφρείς ούτε με τους ισχυρούς παγετούς.

Με τις υψηλές θερμοκρασίες, η αντίδραση του φυτού είναι ικανοποιητική, αφού οι 35 έως 38 °C δεν το επηρεάζουν ιδιαίτερα. Σε περιοχές δε με ιδιαίτερα θερμά καλοκαίρια, η φύτευσή του σε συνθήκες ημισκιάς ανεβάζει επαρκώς το θερμοκρασιακό όριο αντοχής του (> 40 °C). 

Έδαφος και pH

Το φυτό προσαρμόζεται σε ένα ευρύ φάσμα εδαφών, που περιλαμβάνει τόσο τα αμμώδη όσο και τα πηλώδη με τα αργιλώδη, καθώς και τα ασβεστώδη. Ωστόσο αποδίδει καλύτερα στα υγρά, πηλώδη εδάφη, που είναι πλούσια σε οργανική ουσία και στραγγίζουν καλά.

Ως προς την αντίδραση του εδάφους, το εδαφικό pH, αναπτύσσεται σε εκείνα που οι τιμές του κυμαίνονται μεταξύ 5,2 και 7,5, αλλά η καλλιέργειά του ευνοείται σε εδάφη ελαφρώς όξινης αντίδρασης

Έκθεση

Το Viburnum opulus φυτεύεται σε θέσεις πλήρους ηλιοφάνειας. Μπορεί βέβαια να τοποθετηθεί και σε ημισκιερές θέσεις – ιδίως σε περιοχές με πολύ θερμά καλοκαίρια – όμως εκεί (εφόσον δεν είναι καλλωπιστικές ποικιλίες) θα υστερεί σε παραγωγή καρπών. 

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Εχθροί & Ασθένειες

Το Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, με την εξαίρεση των αφίδων, σπάνια θα αντιμετωπίσει προβλήματα από εχθρούς και ασθένειες. Βέβαια το σπάνια δεν σημαίνει ποτέ, για αυτό και κάποιοι εχθροί και ασθένειες δεν θα αντιμετωπίσουν κανένα πρόβλημα προκειμένου να δημιουργήσουν προβλήματα στο φυτό.

Εχθροί

Αμέσως πιο κάτω καταγράφονται οι σημαντικότεροι εχθροί του Viburnum opulus.

Διάφορα Έντομα
  • Brachionycha nubeculosa
  • Phyllonorycter lantanella
  • Pyrrhalta viburni (Σκαθάρι Φύλλων Βιβούρνου)
  • Sphinx ligustri
  • Tenthredo livida
Αφίδες
  • Aphis fabae
  • Aphis viburni
  • Ceruraphis eriophori
  • Myzus persicae
Κοκκοειδή
  • Chionaspis salicis
  • Dynaspidiotus britanicus
Ακάρεα
  • Eriophyes viburni (Mite Gall)

Με την χρήση των κατάλληλων εντομοκτόνων και ακαρεοκτόνων, η αντιμετώπισή τους είναι από ικανοποιητική έως δύσκολη.

Ασθένειες

Μετά τους εχθρούς ακολουθεί η καταγραφή των ασθενειών.

Μύκητες
  • Ascochyta tenerrima (Ασκοχύτωση)
  • Ascochyta viburni
  • Phomopsis tinea (Φόμοψη)
  • Stigmina tinea
Βακτήρια
  • Pseudomonas syringae viburni (Βακτηριακή Στιγμάτωση Βιβούρνου – Leaf and Stem Spot)
Ιοί
  • AMV (Alfalfa Mosaic Virus – Μωσαϊκό της Μηδικής)

Με την χρήση των κατάλληλων μυκητοκτόνων η αντιμετώπιση των πρώτων είναι από ικανοποιητική έως δύσκολη, οι βακτηριώσεις του φυτού ελέγχονται εξαιρετικά δύσκολα, ενώ για τις ιώσεις δεν υπάρχει θεραπεία.

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Τοξικότητα & Αλλεργιογόνος Δράση

Τοξικότητα

Μολονότι εδώδιμοι, οι καρποί του Βιβούρνου Χιονόσφαιρα είναι ελαφρώς τοξικοί όταν καταναλωθούν σε μεγάλες ποσότητες ή όταν δεν έχουν ωριμάσει.

Η ήπια τοξική δράση τους οφείλεται στις ουσίες βιβουρνίνη (αγγειοδιασταλτικό – πικρός παράγοντας) και στις γλυκοσίδες σαπωνίνης. Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης περιλαμβάνουν εμετό ή διάρροια.

Ωστόσο οι καρποί μπορούν να καταναλωθούν με μεγάλη ασφάλεια, εφόσον προηγουμένως τοποθετηθούν στην κατάψυξη.

Αλλεργιογόνος Δράση

Δεν υπάρχουν αναφορές ή ενδείξεις πως μπορεί να προκληθούν αλλεργικές αντιδράσεις από την γύρη αυτού το εντομόφιλου φυτού.

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Ποικιλίες

Φυτό εξαιρετικού ενδιαφέροντος – περισσότερο βέβαια από καλλωπιστικής πλευράς και πολύ λιγότερο από γεωργικής – έγινε αντικείμενο βελτιωτικών προσπαθειών, που οδήγησαν στην δημιουργία διαφόρων ποικιλιών. Μερικές από τις σημαντικότερες καλλωπιστικές αναφέρονται αμέσως πιο κάτω, ενώ για εκείνες που είναι γεωργικού ενδιαφέροντος γίνεται λόγος στο κεφάλαιο της γεωργικής χρήσης του φυτού.

Καλλωπιστικές Ποικιλίες

Viburnum opulus ‘Compactum’

Viburnum opulus var. opulus ‘Compactum’

Εξαιρετικά συμπαγής θάμνος με πολύ πυκνό φύλλωμα και σχήμα σφαιρικό. Είναι μικρότερης ανάπτυξης από το τυπικό είδος, έχοντας ύψος κυμαινόμενο μεταξύ 1,2 και 1,8 m. Τα φύλλα του, μήκους 5 έως 10 cm, έχουν βαθυπράσινο χρώμα, που το φθινόπωρο γίνεται ροζ και μωβ. Τα λευκά άνθη εμφανίζονται πάνω σε ομπρελοειδούς σχήματος ταξιανθίες, για να τα διαδεχθούν κόκκινου χρώματος καρποί, οι οποίοι παραμένουν στο φυτό μέχρι τον χειμώνα.

Άνθη Ποικιλίας Viburnum opulus 'Compactum'
Άνθη Ποικιλίας Viburnum opulus 'Compactum'

Viburnum opulus ‘Nanum’

Viburnum opulus var. opulus ‘Nanum’

Πρόκειται για νάνο, πολύ μικρής ανάπτυξης θάμνο, με ύψος κυμαινόμενο μεταξύ 30 και 60 cm, που έχει πυκνότατο και συμπαγές φύλλωμα, και σχήμα σφαιρικό. Το χρώμα των φύλλων, μήκους 2 έως 4  cm, είναι πράσινο, μετατρεπόμενο το φθινόπωρο σε πρασινωπό κόκκινο. Στερείται ανθέων – ή εμφανίζονται σπάνια – και συνεπώς και καρπών. Το φυτό λόγω της νάνας ανάπτυξής του είναι ιδιαιτέρως κατάλληλο για φύτευση σε μικρές γλάστρες, παρτέρια ή μικρούς κήπους.

Άνθη Ποικιλίας Viburnum opulus 'Nanum'
Άνθη Ποικιλίας Viburnum opulus 'Nanum'

Viburnum opulus ‘Roseum’

Viburnum opulus var. opulus ‘Roseum’

Αποτελεί ίσως την πιο διαδεδομένη ποικιλία του φυτού χάρις στα άγονα άνθη του, και συνεπώς στην μη-καρποφορία του. Κανονικής ανάπτυξης, έχει ύψος κυμαινόμενο μεταξύ 3,0 και 3,7 m και διάμετρο 3,7 έως 4,5 m, το φύλλωμά του είναι πυκνό, οι ελαφρώς αψιδωτοί βλαστοί του εκτείνονται προς τα πλάγια, το δε σχήμα του είναι κυπελλοειδές. Έχει ωραία φύλλα σκούρου πράσινου χρώματος, που το φθινόπωρο αποκτούν κοκκινωπές αποχρώσεις. Τα στείρα λευκά άνθη του εμφανίζονται σε σφαιρικές ταξιανθίες διαμέτρου 6,5 με 7.5 cm, καλύπτοντας σχεδόν ολοκληρωτικά το φυτό. Είναι λιγότερο ανθεκτικό στο ψύχος από το τυπικό είδος, με κατώτερο θερμοκρασιακά όριο αντοχής του τους -34 °C. Πρόκειται για μια εκ των παλαιοτέρων καλλωπιστικών ποικιλιών του φυτού, αφού βρίσκεται στην καλλιέργεια από τον 16ο αιώνα ΚΕ.

Άνθη Ποικιλίας Viburnum opulus ‘Roseum’
Άνθη Ποικιλίας Viburnum opulus ‘Roseum’

Viburnum opulus ‘Xanthocarpum’

Viburnum opulus var. opulus ‘Xanthocarpum’

Άλλη μια ενδιαφέρουσα ποικιλία του φυτού με χαρακτηριστικούς χρυσοκίτρινου χρώματος καρπούς. Έχει ύψος 1,8 με 2,4 m, πυκνό φύλλωμα, και σχήμα ημισφαιρικό. Τα φύλλα είναι όμοια με του τυπικού είδους, αλλά το χρώμα τους είναι περισσότερο ανοιχτό πράσινο, ενώ τον χειμώνα γίνονται κίτρινα ή κοκκινωπά. Τα λευκά άνθη εμφανίζονται πάνω σε ομπρελοειδούς σχήματος ταξιανθίες, για να τα διαδεχθούν οι χρυσοκίτρινου χρώματος ημιδιαφανείς καρποί, οι οποίοι παραμένουν στο φυτό μέχρι τον χειμώνα. Είναι και αυτό λιγότερο ανθεκτικό στο ψύχος από το τυπικό είδος, με κατώτερο θερμοκρασιακά όριο αντοχής του τους -34 °C. Αποτελεί και αυτό μια από τις παλαιότερες ποικιλίες του φυτού, αφού καλλιεργήθηκε πρώτη φορά στην Αυστρία, το 1842 ΚΕ.

Καρποί Ποικιλίας Viburnum opulus 'Xanthocarpum'
Καρποί Ποικιλίας Viburnum opulus 'Xanthocarpum'

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση

Θάμνος Βιβούρνου Χιονόσφαιρα σε Κήπο
Θάμνος Βιβούρνου Χιονόσφαιρα σε Κήπο

Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) - Χρήση

Γεωργική

Το 1974, στην πρώην ΕΣΣΔ, έγινε η πρώτη προσπάθεια να εισαχθεί το είδος στην γεωργία ως οπωροφόρος θάμνος. Η καλλιέργεια του είχε διαδοθεί σε αρκετές περιοχές από τα υψώματα των Ουραλίων και του Καυκάσου μέχρι και την Άπω Ανατολή.

Σήμερα, φυτείες με Viburnum opulus εξακολουθούν να υφίστανται στα νησιά Solovetsky, κοντά στις πόλεις Arkhangelsk, Kotlas, Solikamsk και Ussuri.

Από το «Σιβηρικό Ερευνητικό Ινστιτούτο Καλλιέργειας και Βελτίωσης Φυτών» (Siberian Research Institute of Plant Cultivation and Breeding), έχουν επιλεγεί και αναπτυχθεί διάφορες ποικιλίες με γλυκούς καρπούς, όπως οι Souzga, Zarniza, Tajezhnije Rubini, Vigorovskaja και Shukshinskaja.

Βιοτεχνική & Βιομηχανική

Το ξύλο χρησιμοποιείται σε ξυλουργεία και στην ξυλουργική βιομηχανία. Επίσης με αυτό κατασκευάζονται ξυλάκια για σουβλάκια, στελέχη πίπας καπνίσματος καθώς και καρφιά για παπούτσια.

Στην Τουρκία, ο χυμός των καρπών (που ονομάζεται Gilaburu) διατίθεται από χυμοποιητικές βιομηχανίες ως μη-αλκοολούχο ποτό.

Εθνοβοτανική

Στις καταγωγικές περιοχές του, το Viburnum opulus αξιοποιήθηκε εθνοβοτανικά από πλήθος διαφορετικούς λαούς για πρακτικούς, διατροφικούς καθώς και θεραπευτικούς σκοπούς – όπως θα δείξουμε αμέσως παρακάτω.

Πρακτική Χρήση

Από τους φρέσκους καρπούς εξάγεται μια κόκκινη χρωστική ουσία, ενώ από τους αποξηραμένους μπορεί να παρασκευαστεί μελάνι. Ο φλοιός παρέχει μια μαυροπράσινη χρωστική ουσία, με την οποία βάφεται το μαλλί.

Το ξύλο αξιοποιείται ως καύσιμο.

Διατροφική Χρήση

Μολονότι η γεύση των καρπών είναι στυφή, πικρή και υπόξινη εντούτοις καταναλώνονται ωμοί ή μαγειρεμένοι. Με αυτούς παρασκευάζονται γλυκά, μαρμελάδες και ζελέδες, ενώ συχνά υποκαθιστούν τα βατόμουρα σε αντίστοιχα σπιτικά παρασκευάσματα.

Στην Ρωσία και την Ουκρανία με τους καρπούς φτιάχνουν ένα είδος πίτας που ονομάζεται Kalinnikov – ουδεμία σχέση με τον Ρώσο συνθέτη κλασικής μουσικής Vasily Sergeyevich Kalinnikov (1866-1901).

Από τους χυμούς των καρπών παρασκευάζονται διάφορα αναψυκτικά και λικέρ.

Στην Τουρκία, στην περιοχή της Καισαρείας (Kayseri) παρασκευάζεται παραδοσιακά το ποτό Gilaburu – το οποίο όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τώρα αξιοποιείται και εμπορικά.

Η διαδικασία που ακολουθείται για την παρασκευή του περιλαμβάνει την τοποθέτηση των καρπών μαζί με νερό βρύσης σε βαρέλια, τα οποία αφήνονται για 3 έως 4 μήνες σε σκοτεινό χώρο με θερμοκρασία δωματίου, ώστε να επέλθει ζύμωση και μέσω αυτής να εξαλειφθεί η στυφή, πικρή και υπόξινη γεύση τους.

Θεραπευτική Χρήση

Το αφέψημα του φλοιού του Βιβούρνου Χιονόσφαιρα χρησιμοποιείται για την θεραπεία της αιμορραγίας του στομάχου ή της μήτρας. Επίσης δίδεται και ως παυσίπονο για την ανακούφιση από τον πόνο που προκαλείται λόγω των κραμπών, οι οποίες εμφανίζονται κατά την έμμηνο ρύση.

Γενικότερα, το αφέψημα του φλοιού χρησιμοποιείται για την ανακούφιση από τον πόνο κάθε είδους σπασμών της μήτρας, αφού περιέχει την ουσία κουμαρίνη (σκοπολετίνη), η οποία επιδρά ηρεμιστικά στις λείες μυικές ίνες.

Ακόμα, ο φλοιός αξιοποιείται για την θεραπεία του άσθματος και των κολικών των νεφρών.

Εκτός του φλοιού και οι καρποί μέσω του χυμού Gilaburu παράγουν θεραπευτικά αποτελέσματα, καθώς ο χυμός χρησιμοποιείται παραδοσιακά στην Τουρκία για την θεραπεία διαφόρων παθήσεων όπως το κρυολόγημα, ο βήχας, η φυματίωση, οι ρευματικοί πόνοι, τα έλκη, η ηπατική νόσος, ο διαβήτης και η υπέρταση.

Φαρμακευτική

Το φυτό, και ιδιαίτερα ο φλοιός, περιέχουν πλήθος δραστικών ουσιών πέραν της βιβουρνίνης, των σαπωνίνων και της κουμαρίνης, όπως βαλεριανικό οξύ και άλλα παράγωγα ισοβαλεριανικού και κιτρικού οξέος, τερπενοειδή, ταννίνες, σαλικοσίδιο, λιπαρές ουσίες, στερόλες.

Διάφορες δημοσιευμένες εργαστηριακές (in vitro) μελέτες και έρευνες, έχουν αποτελεσματικά αναδείξει τις φαρμακευτικές ιδιότητες του Viburnum opulus με δράση:

  • Αντιμικροβιακή
  • Αντιδιαβητική
  • Αντιφλεγμονώδη
  • Αντικαρκινική
  • Κατά της παχυσαρκίας

Από μελέτες και έρευνες σε ζώα αποδείχθηκε η θετική επίδραση ουσιών του φυτού στο ουροποιητικό σύστημα, καθώς και η αγγειοχαλαρωτική τους δράση.

Καλλωπιστική

Το Βιβούρνο Χιονόσφαιρα, είτε ως τυπικό είδος είτε μέσα από τις ενδιαφέρουσες καλλωπιστικές ποικιλίες του – και δη τις στείρες – αξιοποιείται και από την κηποτεχνία όπως και από την αρχιτεκτονική του τοπίου.

Ειδικότερα μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

  • Ως φυτό γλάστρας, σε κήπους, αυλές και μπαλκόνια
  • Μεμονωμένο, ως φυτό ιδιαίτερου κάλλους
  • Σε ομάδες ή σε μαζικές φυτεύσεις σε κήπους, πάρκα, πλατείες αστικών περιοχών, όπου έχει αποδεδειγμένη αντοχή στην ατμοσφαιρική ρύπανση
  • Για την δημιουργία φυτικών φραχτών και ανεμοφραχτών
  • Συνδυαζόμενο με άλλα καλλωπιστικά φυτά όπως με το Πεύκο Μούγκο (Pinus mugo), την Βεϊγγέλια (Weigela florida), την εδαφοκαλυπτική Βίγκα (Vinca minor) και την οριζοντιόκλαδη Άρκευθο ή Γιουνίπερο (Juniperus horizontalis)

Παραπομπές

Τις Παραπομπές του παρόντος άρθρου που φέρει υπερηφάνως τον χιονοστεφή τίτλο Βιβούρνο Χιονόσφαιρα (Viburnum opulus) – Περιγραφή & Χρήση παρουσιάζει το μουσικό σύνολο των Τουβανών Alash, από την Νότια Σιβηρία με το τραγούδι των Kosh-oi and Torgalyg.

Αναπαραγωγή Βίντεο

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται ή υπονοούνται δικαιώματα τρίτων (όπως π.χ. των φωτογραφιών ή των οπτικοακουστικών αρχείων – με την εξαίρεση βέβαια όσων ανήκουν στην «Καλλιέργεια»), είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Μετάβαση στο περιεχόμενο