Τα Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Μόριο Chlorpyrifos - Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα
Μόριο Chlorpyrifos - Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Τα Οργανοφωσφορικά γεωργικά φάρμακα συνθέτουν μιαν ευάριθμη ομάδα φυτοπροστατευτικών προϊόντων με εντομοκτόνο και ακαρεοκτόνο κυρίως δράση.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και ορισμένα, των οποίων οι δραστικές ουσίες είναι από τις πλέον τοξικές που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά το παρελθόν ή/και χρησιμοποιούνται έως σήμερα, για την καταπολέμηση των εχθρών των καλλιεργούμενων φυτών.

Ωστόσο κάποιες φορές χρησιμοποιούνται και εναντίον των εχθρών γενικότερα: το 1983 κατά την διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ, το καθεστώς ενός καταξιωμένου – και καλά προστατευόμενου από ορισμένες εκ των υπερδυνάμεων εκείνης της εποχής – διεθνούς εγκληματία, του Σαντάμ Χουσείν, εξαπέλυσε επίθεση για πρώτη φορά στην ιστορία με χημικά – οργανοφωσφορικά δια του Tabun, εναντίον του Ιράν. 

Και προφανώς επειδή δεν έμεινε ευχαριστημένος από την ανθρωποκτόνο δράση του οργανοφωσφορικού Tabun, το εν λόγω κάθαρμα επανέλαβε το ίδιο το 1988, εναντίον αμάχων στην πόλη Halabjeh του Κουρδιστάν, με το Sarin ετούτη την φορά – και με αξιοθαύμαστα για υπανθρώπους αποτελέσματα.

Τα Απολειφάδια της Ιστορίας των Οργανοφωσφορικών

Μιας και ξεκινήσαμε με αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, ας συνεχίσουμε την βόλτα μας στην ιστορία των οργανοφωσφορικών δίνοντας την σκυτάλη μονάχα σε ένα ακόμα ιστορικού βεληνεκούς κάθαρμα, τον επιστήμονα – χημικό της Bayer Δρ Gerhard Schrader.

Και αν κάποιος απορεί γιατί αποκαλούμε κάθαρμα τον επιστήμονα – χημικό της Bayer Δρ Gerhard Schrader, ας μας εξηγήσει πως πρέπει να αποκαλείται ο επιστήμονας – χημικός της Bayer Δρ Gerhard Schrader, ο εφευρέτης μεταξύ άλλων και του Tabun ή Ethyl dimethylphosphoramidocyanidate, που από το 1934 μέχρι και την πτώση του Βερολίνου υπηρέτησε πιστά το καθεστώς των Ναζί; 

Πως πρέπει να αποκαλείται ο περίπου κατοπινά αγιοβιογραφούμενος επιστήμονας – χημικός της Bayer, της εταιρείας που έγινε IG Farben και η οποία μεταξύ άλλων, παρήγαγε και το έτερο θαυμαστό επιστημονικό επίτευγμα των Ναζί, τον Κυκλώνα Β ή Zyklon B, προτού ξαναγίνει πάλι Bayer, Δρ Gerhard Schrader;

Αλλά ως εδώ! Αρκετά ασχοληθήκαμε με την ιστορία των οργανοφωσφορικών. Ας περάσουμε σε αυτά τα ίδια τα οργανοφωσφορικά προτού σύσσωμη η συντακτική ομάδα της ‘Καλλιέργειας’ κτυπήσει κάνα εγκεφαλικό.

Δοξογραφίες σε καθάρματα, αρνείται να προσυπογράψει.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Τι (Μεταξύ Άλλων) Προσέφερε στην Ανθρωπότητα ο Φαρμακευτικός Γίγαντας Bayer
Τι (Μεταξύ Άλλων) Προσέφερε στην Ανθρωπότητα ο Φαρμακευτικός Γίγαντας Bayer

Τι Είναι τα Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Τα Οργανοφωσφορικά γεωργικά φάρμακα είναι οργανικές ενώσεις που περιέχουν φωσφόρο. Με την στενή (και ακριβέστερη) έννοια, ως οργανοφωσφορικές ορίζονται εκείνες οι ενώσεις που περιέχουν τουλάχιστον έναν δεσμό C-P, ενώ με την ευρεία έννοια στις οργανοφωσφορικές συγκαταλέγονται όλες οι οργανικές ενώσεις που περιέχουν φώσφορο, χωρίς κατ΄ανάγκην να σχηματίζουν δεσμούς C-P, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τους εστέρες.

Στις οργανοφωσφορικές ενώσεις, το κεντρικό άτομο φωσφόρου συνδέεται με ένα άτομο οξυγόνου ή θείου, δύο μεθοξυ(-OCH3) ή αιθοξυ (-OCH2CH3) ομάδες, και μια πιο μακριά ομάδα R (-CH3) ενωμένη με το φώσφορο μέσω του οξυγόνου ή του θείου.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Κατηγοριοποίηση Οργανοφωσφορικών Γεωργικών Φαρμάκων

Στα Οργανοφωσφορικά γεωργικά φάρμακα, εκτός από τους εστέρες, περιλαμβάνονται τα αμίδια, καθώς και τα θειολικά παράγωγα του φωσφορικού, του φωσφονικού, του θειοφωσφορικού ή/και του τριφωσφορικού οξέος.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να ειπωθεί, πως οι οργανοφωσφορικές ενώσεις μετέχουν όχι μόνο σε εντομοκτόνα σκευάσματα μα και σε άλλες κατηγορίες φυτοπροστατευτικών και παρασιτοκτόνων προϊόντων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται αποφυλλωτικά, ζιζανιοκτόνα, χημειοστειρωτικά εντόμων, και ακόμα μυκητοκτόνα.

Κατηγοριοποίηση ως προς την Χημική Συγγένεια

  1. Ανυδρίτες του φωσφορικού οξέος ή εστέρες του πυροφωσφορικού οξέος (Ethion ή Diethion)
  2. Αμίδια του φωσφορικού ή φωσφονικού οξέος (Dimethoate, Formothion, Vamidothion, Monocrotophos)
  3. Εστέρες του διθειοφωσφορικού ή διθειοφωσφονικού οξέος (Acephate, Thiometon, Trithion, Phorate, Disulfoton, Malathion, Azinphos Ethyl & Methyl, Phosalone, Phosmet)
  4. Θειολο- και θειο- ενώσεις του φωσφορικού ή φωσφονικού οξέος (Demeton-S-Methyl, Malathion, Parathion, Parathion Methyl, Bromophos, Diazinon, Chlorpyrifos & Chlorpyrifos Methyl, Fenthion)
  5. Μη θειούχες ενώσεις του φωσφορικού ή φωσφονικού οξέος (Glyphosate, Dichlorvos ή DDVP, Trichlorfon, Phosphamidon, Tetrachlorvinphos)

Κατηγοριοποίηση ως προς την Χημική Δομή

  1. Ετεροκυκλικά παράγωγα (Azinphos, Chlorpyrifos, Diazinon, Methidathion)
  2. Φαινολικά παράγωγα (Fenitrothion, Fenthion)
  3. Αλειφατικά παράγωγα (Demeton-S-Methyl, Dichlorvos ή DDVP, Dimethoate, Malathion, Monocrotophos, Phorate, Phosphamidon)

Κατηγοριοποίηση ως προς την Δράση στο Παράσιτο

  1. Διασυστηματικά Οργανοφωσφορικά (Acephate, Demeton-S-Methyl, Dimethoate, Disulfoton (μέσω ρίζας), Fenamiphos, Formothion, Heptenophos, Methamidophos, Monocrotophos, Omethoate, Phorate, Phosphamidon, Terbufos, Thiometon)
  2. Μη Διασυστηματικά Οργανοφωσφορικά (Chlormephos, Chlorpyrifos, Chorpyrifos-Methyl, Diazinom, Dichlorvos, Ethion, Ethoprop, Fenitrothion, Fenthion, Malathion, Mecarbam, Methidathion, Parathion, Parathionmethyl, Phosalone, Phosmet, Pirimiphos-Methyl, Profenophos, Guinalphos, Triazophos)

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Εξωγήινοι (μας) Ψεκάζουν με Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα
Εξωγήινοι (μας) Ψεκάζουν με Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Τρόπος Δράσης των Οργανοφωσφορικών

Μεταξύ των νευρικών κυττάρων τόσο των θηλαστικών όσο και των εντόμων, στην περιοχή των συνάψεων, υπάρχει μια απόσταση. Αυτή η απόσταση, που έχει πλάτος περίπου 500 Ångstrom και ονομάζεται συναπτικό χάσμα, εμποδίζει την άμεση μεταφορά οποιουδήποτε νευρικού ερεθίσματος από το ένα κύτταρο στο άλλο.

Για να γίνει δυνατή η μεταφορά, για να ‘γεφυρωθεί’ το συναπτικό χάσμα και να μεταφερθεί το ερέθισμα, μεσολαβεί η νευροδιαβιβαστική ουσία ακετυλοχολίνη. Η ακετυλοχολίνη απελευθερώνεται από τα κυστίδια κομβίων του νευρικού κυττάρου που μεταφέρει την νευρική ώση, και μόλις ολοκληρώσει την αποστολή της διασπάται από μιαν άλλη ουσία, το ένζυμο χολινεστεράση (ή ακετυλοχολινεστεράση).

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ελευθερώνονται οι νευρικοί υποδοχείς και επέρχεται η αποφόρτιση των συνάψεων ώστε αυτές να μπορούν να μεταφέρουν τα επόμενα σήματα.

Η βιοκτόνος δράση των Οργανοφωσφορικών, συνίσταται σε τούτο: στην παρεμπόδιση και αναστολή της εκπλήρωσης των βιοχημικών διεργασιών που οφείλονται ακριβώς στο ένζυμο χολινεστεράση. Λειτουργώντας κατά βάσιν ως υποστρώματα της χολινεστεράσης, αντιδρούν μαζί της με τρόπο παρόμοιο με αυτόν της ακετυλοχολίνης, δημιουργώντας αρχικά ένα σύμπλοκο με το ένζυμο. Ακολούθως το φωσφορυλιώνουν και μετά – με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς, που ενδέχεται να διαρκέσουν και μήνες – επέρχεται η αποφωσφορυλίωση.

Επακόλουθο αυτού του γεγονότος, δηλαδή της δέσμευσης επί της ουσίας της χολινεστεράσης, είναι η μη-ολοκλήρωση της ζωτικής σημασίας διαδικασίας αποφόρτισης και μεταφοράς των νευρικών σημάτων από τις συνάψεις. Η χολινεστεράση σωρεύται στις περιοχές των νευρικών συνάψεων, η μεταφορά των μηνυμάτων παύει και το νευρικό σύστημα αποδιοργανώμενο σταματά πλέον να λειτουργεί.

Συνέπεια τούτου είναι ο νευρικός υπερεθισμός και ο θάνατος, που για τα μεν θηλαστικά ακολουθεί την παράλυση του αναπνευστικού τους συστήματος, στα δε έντομα επέρχεται από παράλυση του νευρικού τους κέντρου.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Χαρακτηριστικά των Οργανοφωσφορικών

Στα περισσότερα Οργανοφωσφορικά γεωργικά φάρμακα η δράση των εκδηλώνεται είτε ακαριαία – ιδίως όταν πρόκειται για εντομοκτόνα – είτε μέσα σε λίγες ώρες από την εφαρμογή του σκευάσματος. Η πλειοψηφία των δεν χαρακτηρίζεται για την εκλεκτικότητα ως προς τους οργανισμούς – στόχους αλλά απλώνει την δράση του σε ένα ευρύ βιοκτόνο φάσμα.

Κάποια από αυτά είναι εντομοκτόνα που ταυτόχρονα έχουν την ικανότητα προσβολής και ακάρεων, και κάποια άλλα είναι νηματοδοκτόνα ή μαλακιοκτόνα – πολλές φορές και τα δύο μαζί.

Λόγω της μεγάλης τοξικότητας που εκδηλώνουν στα θερμόαιμα, ορισμένα οργανοφωσφορικά αξιοποιούνται και ως τρωκτικοκτόνα.

Η υπολειμματική διάρκεια εξαρτάται από την συγκεκριμένη κάθε φορά δραστική ουσία, και μπορεί να είναι από μικρή έως και σχετικά μεγάλη.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Ψέκασμα Οργανοφωσφορικού στον Αγρό
Ψέκασμα Οργανοφωσφορικού στον Αγρό

Οικονομικά Στοιχεία Σχετικά με τα Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Περίπου τα 3 στα 4 φυτοπροστατευτικά σκευάσματα που πωλούνται στην παγκόσμια αγορά αφορούν τα ζιζανιοκτόνα και εντομοκτόνα. Από τα τελευταία υπολογίζεται πως 1 στα 5, δηλαδή σχεδόν το 20% ανήκει στα Οργανοφωσφορικά γεωργικά φάρμακα. 

Το 2017, το συνολικό ύψος πωλήσεων σε όλον τον κόσμο των οργανοφωσφορικών σκευασμάτων, άγγιξε το – μεταξύ μας διόλου ευκαταφρόνητο – ποσό των 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και από αυτά περίπου πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια αφορούσε την αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών και σχεδόν 800 εκατομμύρια την Ευρωπαϊκή αγορά.

Το κατ΄εκτίμηση μέσο σενάριο για την προοπτική των οργανοσφορικών αναφέρει, πως το τέλος της πενταετίας 2018-2023 θα βρει την παγκόσμια αγορά οργανοφωσφορικών να αυξάνεται κατά 5,5 %, με τον τζίρο να προσεγγίζει τα 9,5 μόνο δισεκατομμύρια δολάρια.  

Πρωταγωνιστές από πλευράς αυτών των χαριτωμένων βιοκτόνων αναμένεται να εξακολουθήσουν να είναι τα Παραθείο, Μαλαθείο, Χλωροπυριφώς, Διαζινόν, Ντιμεθοέϊτ, Γλυφοσέϊτ και Μεθαμιδοφώς.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Τοξικότητα & Οικοτοξικότητα των Οργανοφωσφορικών Γεωργικών Φαρμάκων

Ένα προνομιούχο και ανεξάντλητο ερευνητικό και συγγραφικό πεδίο, είναι αυτό που αναφέρεται στην τοξικότητα των δραστικών ουσιών που μετέχουν στην σύνθεση των φυτοπροστατευτικών και παρασιτοκτόνων σκευασμάτων.

Το ίδιο ισχύει ασφαλώς και για τα Οργανοφωσφορικά γεωργικά φάρμακα. Οι επιπτώσεις από την χρήση και κατάχρησή τους, τόσο στους ζώντες οργανισμούς όσο (αν και λιγότερο) στο περιβάλλον, κάποιες φορές είναι αδιαμφισβήτητα μεγάλο, και η σχετική βιβλιογραφία γύρω από αυτό το ζήτημα εξαιρετικά πολύπλευρη και εκτεταμένη.

Για όλα αυτά, να είναι βέβαιος ο υπομονετικός αναγνώστης της ‘Καλλιέργειας’ πως θα ακολουθήσουν ειδικά αφιερώματα (ξαναζήσε Μάη μου να φας μπουγάτσα) στο ορατό μέλλον.

Αυτό που μπορεί εν συντομία να λεχθεί στο παρόν άρθρο, είναι πως πέραν της βλάβης που μπορούν να προξενήσουν στον άνθρωπο και των ευάριθμων μελετών και επιδημιολογικών ερευνών που έχουν γίνει σχετικά με αυτό το θέμα, οι οργανοφωσφορικές ενώσεις έχουν μελετηθεί αρκετά σε βάθος και ως προς την οικοτοξικολογική διάστασή τους.

Έτσι έχει γίνει γνωστό πως στα σπονδυλωτά, η τοξική τους δράση δεν περιορίζεται μόνο σε βιοχημικό επίπεδο, δηλαδή στην δέσμευση του ενζύμου χολινεστεράση και τα αποτελέσματα που αυτό το γεγονός επιφέρει, αλλά και στην τοξικότητα της εκάστοτε οργανοφωσφορικής ουσίας πάνω σε ένα κρίσιμο όργανο αυτών.

Αλλά, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, περισσότερα στοιχεία για αυτό το ζήτημα, θα δοθούν λίαν προσεχώς.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Παραπομπές

Και επειδή μας την βάρεσε κατακούτελα, τις Παραπομπές ενός ακόμα επικών διαστάσεων άρθρου της ‘Καλλιέργειας’ με τον ιστορικό τίτλο Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα, θα παρουσιάσει ο κολοσσιαίος Φέλα Κούτι με το πρώτο μέρος του ιστορικού τραγουδιού του International Thief Thief (I.T.T.).

play_circle_filled
pause_circle_filled
Fela Anikulapo Kuti & Afrika 70 - International Thief Thief (I.T.T.), Part 1
volume_down
volume_up
volume_off
  1. Fest, C., & Schmidt, K. (2012). The Chemistry of Organophosphorus Pesticides. Berlin, Germany: Springer Science & Business Media.
  2. Hayes, P. (2000). Industry and Ideology: I. G. Farben in the Nazi Era. Cambridge, England: Cambridge University Press.
  3. Satoh, T., & Gupta, R. (2011). Anticholinesterase Pesticides: Metabolism, Neurotoxicity, and Epidemiology. John Wiley & Sons, Inc.
  4. Δημόπουλος, Β. (2010). Φυτοπροστατευτικά προϊόντα – Τρόπος Δράσης και Εφαρμογές στην Ελλάδα [Plant Protection Products]. Αθήνα: Εκδόσεις Έμβρυο.
  5. Ζιώγας, Β., & Μαρκόγλου, Α. (2010). Γεωργική Φαρμακολογία [Agricultural Pharmacology]. Αθήνα: Εκδόσεις Έμβρυο.

Οργανοφωσφορικά Γεωργικά Φάρμακα

Ακόμα μια Ειδυλλιακή Σκηνή από τον Μάχιμο Αγροτικό Βίο
Ακόμα μια Ειδυλλιακή Σκηνή από τον Μάχιμο Αγροτικό Βίο

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται δικαιώματα τρίτων, είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Πλοήγηση

Συμβουλές αλλά και προτροπές, παρατηρήσεις αλλά και προτάσεις είναι, σε γενικές γραμμές, ευπρόσδεκτες. Το εάν θα γίνουν και αποδεκτές είναι, σε γενικές γραμμές, μιά άλλη ιστορία.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ

Σε δουλειά να βρισκόμαστε.

Η επιθυμία του περιηγητή του ιστοτόπου για ενίσχυση των άμισθων συντελεστών του είναι αναφαίρετο δικαίωμα του. Παρέχοντάς του το κουμπί της δωρεάς, τον βοηθούμε να το ασκήσει.

Close Menu