Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού Nicotiana tabacum L.

Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Φυτό Nicotiana tabacum σε Άνθιση
Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Φυτό Nicotiana tabacum σε Άνθιση

Η Ιστορία του φυτού του Καπνού Nicotiana tabacum L. αποτελεί ένα σπουδαίο κεφάλαιο στην Ιστορία της παγκόσμιας γεωργίας. Ακόμα περισσότερο, αποτελεί και ένα σημαντικό κεφάλαιο στην Ιστορία του ίδιου του ανθρωπίνου γένους, διότι η γενίκευση της καλλιέργειας του καπνού και η πλανητική διάδοσή του, ακολούθησε το συγκλονιστικό γεγονός της ανακάλυψης των δύο Αμερικανικών ηπείρων που συνέβαλλε στην επιβεβαίωση της υπόθεσης ό,τι η γη είναι στρογγυλή και όχι τετράγωνη.

Το φυτό του Καπνού, πριν δαιμονοποιηθεί τον 20ο αιώνα, διαδραμάτισε έναν πολυσήμαντο ρόλο, πρώτα στους πολιτισμούς των αυτοχθόνων Αμερικανών και έπειτα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ακόμα και σήμερα, η βιομηχανικής κλίμακας καλλιέργεια του φυτού Nicotiana tabacum L. και των ποικιλιών του, συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην οικονομία πολλών καπνοπαραγωγών χωρών, όπως και οι εφαρμογές των επιμέρους παραγόμενων από το φυτό προϊόντων.

Το Ζήτημα της Καταγωγής

Αφηγούμενοι την ιστορία του φυτού του Καπνού Nicotiana tabacum, σε αυτό το αφιέρωμα, μια λέξη θα επαναλαμβάνεται συχνά και σε διάφορες εκδοχές: η λέξη πιθανόν.

Και αυτό θα γίνεται, επειδή πολλές πλευρές που σχετίζονται με την ιστορία του Καπνού, παραμένουν αδιευκρίνιστες – τυλιγμένες με ένα πέπλο καπνού.  

Ξεκινώντας, θα μπορούσε αρχικά να ειπωθεί, πως ενώ η χρήση της λέξης πιθανόν με βεβαιότητα αποκλείεται για το καταγωγικό κέντρο του φυτού, δεν συμβαίνει το ίδιο και για τους προγόνους του. Ο λόγος είναι πως ενώ η αρχέγονη κοιτίδα του Καπνού είναι εντοπισμένη, οι πρόγονοι του φυτού παραμένουν λίγο έως πολύ, άγνωστοι.

Γεωγραφικό Κέντρο

Το καταγωγικό κέντρο του φυτού Nicotiana tabacum, εντοπίζεται σε εκείνες τις περιοχές της Νότιας Αμερικής που βρίσκονται μεταξύ της Βολιβίας, της Παραγουάης και του Περού.

Από εκεί φαίνεται πως ξεκίνησε ο Καπνός την πορεία του στον χώρο και στον χρόνο, επιδρώντας – και ως προς αυτό δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία – πάνω στις ανθρώπινες κοινωνίες με τέτοιαν ένταση, όσο ελάχιστοι εκπρόσωποι του φυτικού βασιλείου.

Οι Γεννήτορες

Οι πρόγονοι του Καπνού πιστεύεται πως προέρχονται από τα υψίπεδα των Άνδεων. Είναι κατά πάσα πιθανότητα ο Nicotiana sylvestris και ο Nicotiana tomentosiformis ή ο Nicotiana otophora. Το φυτό Nicotiana tabacum είναι το αποτέλεσμα φυσικού υβριδισμού μεταξύ των δύο πρώτων ή μεταξύ του πρώτου και του τρίτου.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Το Ζήτημα της Ηλικίας

Οι αρχαιολόγοι, θεωρούν ως πιθανότερη ηλικία του φυτού Nicotiana tabacum, τα 6000 έως 10000 χρόνια. Δηλαδή, παραβάλλουν και συνδέουν την γενετική εξέλιξη του Nicotiana tabacum, με την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνίων στις περιοχές καταγωγής του, και την εξημερωτική και βελτιωτική παρέμβαση των τελευταίων στο φυτό.

Όμως σύμφωνα με ορισμένους γενετιστές, η έρευνα του DNA δείχνει, πως η πολυπλοειδία του φυτού αναπτύχθηκε πολύ πριν ο άνθρωπος το ανακαλύψει. Κατ΄αυτούς το φυτό Nicotiana tabacum έχει ηλικία λίγο μεγαλύτερη από εκείνην που προτείνει η αρχαιολογική έρευνα.

Ποιά είναι αυτή; 2 έως 6 εκατομμύρια χρόνια – πράγμα που καθιστά πιθανότερη την παρέμβαση του Καπνού στην γενετική εξέλιξη του ανθρώπου, παρά το αντίθετο. 

Οι αρχαιολόγοι στηρίζουν την εκτίμησή τους, στην επιλογή του ανθρώπου να αναπτύξει στην Νότια Αμερική εκείνα τα φυτά του γένους, τα οποία παρουσιάζουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα στο αλκαλοειδές νικοτίνη, όπως συμβαίνει με τα διπλοειδή είδη Nicotiana rustica (2,47 %) και το Nicotiana tabacum (1,23 %).

Οι γενετιστές από την άλλη υποστηρίζουν, πως ο άνθρωπος έκανε αυτό που ξέρει να κάνει πάρα πολύ καλά: επωφελήθηκε από το φυτό, διαδίδοντας τον Καπνό έξω από την φυσική ζώνη εξάπλωσής του.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Το Εξώφυλλο του Βιβλίου του Λομπέλιους
Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Το Εξώφυλλο του Βιβλίου του Λομπέλιους

Η Αρχική Διασπορά του Nicotiana tabacum

Περισσότερα από τα μισά είδη που ανήκουν στο γένος Nicotiana και κατάγονται από την Νότια Αμερική, αναπτύχθηκαν και εξελίχθηκαν σε δυό κυρίως περιοχές:

  • Στην περιοχή των κεντρικών πεδινών Άνδεων με τους παρακείμενους πρόποδες
  • Στην περιοχή των πεδιάδων του Mojos και του Βολιβιανού Pantanal

Η διάδοσή τους στην υπόλοιπη Αμερικάνικη ήπειρο έγινε πιθανόν με την συμβολή των ανθρώπων της τροφοσυλλεκτικής περιόδου και με κατεύθυνση κυρίως από τον νότο προς τον βορρά.

Αντίθετα, το φυτό Nicotiana tabacum εξαπλώθηκε προς τα ανατολικά της αρχικής κοιτίδας του όπου και εγκλιματίστηκε. Πιο συγκεκριμένα, αυτό το φυτό του Καπνού εξαπλώθηκε στις πεδινές περιοχές της Βολιβίας, του Περού, της Βραζιλίας, της Παραγουανής Pantanal, καθώς και μέσα στα υγρά δάση της λεκάνης του Αμαζονίου.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Το Φυτό Nicotiana tabacum και ο Βορράς

Ανεξαρτήτως προγονικής καταγωγής και ηλικίας, φαίνεται πως ο Καπνός πιθανόν 6000 χρόνια πριν, άρχισε να αξιοποιείται από τους αυτόχθονες κατοίκους της Νοτίου Αμερικής.

Με την σταδιακή εξημέρωση, επιλογή και καλλιέργεια αναπτύχθηκαν τα δύο είδη που αναφέρθηκαν και παραπάνω, δηλ. το Nicotiana rustica και το Nicotiana tabacum. Αυτά τα είδη, εκτός από την μεγάλη περιεκτικότητα σε νικοτίνη, ήταν και περισσότερο παραγωγικά, έχοντας πολύ μεγαλύτερα φύλλα σε σχέση με τους λοιπούς εκπροσώπους του γένους Nicotiana.

Από την Νότια Αμερική, το φυτό Nicotiana tabacum πέρασε στην Κεντρική Αμερική και στην Καραϊβική, για να φθάσει περίπου το 1500 με 500 π.Χ. στις νοτιοανατολικές και νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες.

Κάπου εκεί σταματά και η περαιτέρω αρχική διάδοσή του, και μόνο σποραδικά εμφανίζεται στα δυτικά της βορειοαμερικάνικης ηπείρου.

Ο λόγος για την μη διάδοσή του σε αυτές τις περιοχές, πιθανόν να είναι η ύπαρξη τροφοσυλλεκτικών κοινωνιών και όχι εδραίων πληθυσμών, καθώς και το αδιαμφισβήτητο γεγονός της παρουσίας και αξιοποίησης από εκείνα τα κοινωνικά σύνολα των άγριων ειδών Καπνού, όπως των Nicotiana quadrivalvis, Nicotiana attenuata, και Nicotiana obtusifolia.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Το Άγαλμα 'Early Days', μέρος του Pioneer Monument, στο Σαν Φρανσίσκο - © Photo, Beyond My Ken
Το Άγαλμα 'Early Days', μέρος του Pioneer Monument, στο Σαν Φρανσίσκο - © Photo, Beyond My Ken

Πρώτες Ενδείξεις Καπνίσματος

Η χρήση του Καπνού από τους αυτόχθονες και των δύο Αμερικάνικων ηπείρων ήταν ευρύτατα διαδεδομένη. Σε πολλές από τις κοινότητες καθώς και τους πολιτισμούς που ανέπτυξαν, ο Καπνός είχε ενδυθεί με μεταφυσικές ιδιότητες και αξιοποιούνταν τόσο σε θρησκευτικές όσο και σε δημόσιες τελετές.

Εκτός αυτού, το φυτό του Καπνού, ήταν ή παρουσιαζότανε πως ήταν ένα αποτελεσματικό φάρμακο σχεδόν απέναντι σε κάθε ασθένεια.

Η Λήψη της Νικοτίνης

Για την πρόσληψη της νικοτίνης από τους χρήστες, είχαν αναπτυχθεί ποικίλες τεχνικές. Μεταξύ αυτών περιλαμβανόταν η μάσηση, η κατάποση, το γλείψιμο, η πρόσληψη σκόνης του φυτού δια της αναπνευστικής οδού (σνιφάρισμα) και το κάπνισμα.

Αρχαιολογικά Ευρήματα

Η έλλειψη επαρκών αρχαιολογικών ευρημάτων ή/και στοιχείων στα ανακαλυφθέντα αρχαιολογικά ευρήματα, δεν επιτρέπει την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων, σχετικά με το πότε ακριβώς ξεκίνησε η πρόσληψη της νικοτίνης μέσω του καπνίσματος. Πολύ περισσότερο, δεν αφήνει παρά ελάχιστο χώρο για ταυτοποίηση ως προς το ακριβές είδος του Καπνού.

Κάτι τέτοιο γίνεται πλήρως κατανοητό τόσο στην περίπτωση των αρχαιολογικών ευρημάτων της κοιλάδας του Μισσισσιππή, στην Βόρεια Αμερική όσο και εκείνων της λεκάνης Chaco στην Νότια.

Στην κοιλάδα του Μισσισσιππή, σε διάφορους νεολιθικούς τύμβους βρέθηκαν πίπες κατασκευασμένες από πορφυρίτη και άλλα πετρώματα, περίτεχνα στολισμένες με σκαλιστές αναπαραστάσεις ζώων. Πολλές από αυτές έχουν ηλικία περίπου 5000 ετών αλλά δεν συνεισφέρουν κανένα στοιχείο ως προς το είδος ή τα είδη των φυτών που κάπνιζαν οι κάτοχοί τους.

Στην ευρύτερη περιοχή της λεκάνης Chaco, που μοιράζεται μεταξύ Βολιβίας, Αργεντινής και Παραγουάης, σε διάφορους αρχαιολογικούς χώρους βρέθηκαν πίπες ποικίλων σχημάτων. Στις πίπες, οι οποίες είναι κατασκευασμένες από πηλό, οστά, πέτρα ή και άλλα υλικά, ανιχνεύθηκαν πράγματι ίχνη νικοτίνης. Δυστυχώς, η περιεκτικότητα του αρχαιολογικού υλικού στο αλκαλοειδές, είναι τόσο μικρή που δεν επιτρέπει τον ακριβή προσδιορισμό του είδους Nicotiana που καπνίσανε εκείνοι οι αρχαίοι καπνιστές.

Να ήτανε Nicotiana tabacum;

 …Πιθανόν

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Εικονογράφηση Αυτοχθόνων και του Φυτού του Καπνού στο 11ο Βιβλίο του Κώδικα της Φλωρεντίας
Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Εικονογράφηση Αυτοχθόνων και του Φυτού του Καπνού στο 11ο Βιβλίο του Κώδικα της Φλωρεντίας

Το Φυτό Nicotiana tabacum, οι Αυτόχθονες και ο Κολόμβος

Το νησί Guanahani βρίσκεται στις Μπαχάμες. Χωρίς μέχρι σήμερα να είναι γνωστό ποιο ακριβώς είναι, είναι γνωστό πως πρόκειται για το πρώτο μέρος του νέου Κόσμου όπου πάτησε το πόδι του ο Χριστόφορος Κολόμβος, τον Οκτώβριο του 1492.

Οι Κάτοικοι του Νησιού & οι Ευρωπαίοι

Το νησί δεν ήταν έρημο. Κάτοικοί του ήταν οι Lucayan (Λουκάγιαν) ή ορθότερα Lukku-Cairi, που στην γλώσσα τους σημαίνει ‘άνθρωποι των νησιών’, ‘νησιώτες’. Οι Lukku-Cairi ήταν μέλη της ευρύτερης ομάδας αυτοχθόνων Αμερικανών, των Taino Arawak.

Οι αυτόχθονες Lukku-Cairi, φέρθηκαν στον Χριστόφορο Κολόμβο και στην συνοδεία του με τρόπο που δεν θα ταίριαζε σε κανένα πολιτισμένο έθνος της εποχής: τους υποδέχθηκαν με μεγάλη ευγένεια και πνεύμα φιλοξενείας.

Μέσα σε αυτήν την ατμόσφαιρα, προσέφεραν στον Χριστόφορο Κολόμβο και την συνοδεία του διάφορα δώρα. Ένα από αυτά ήταν και o Καπνός.

Η Ιστορικότητα της Συνάντησης

Εκείνη η συνάντηση, έμεινε δικαίως στην Ιστορία για τρεις κυρίως λόγους:  

  • Πρώτον, διότι τότε καταγράφεται η πρώτη επαφή μη αυτοχθόνου Αμερικανού με το φυτό Nicotiana tabacum.
  • Δεύτερον, διότι εκείνη η συνάντηση υπήρξε ορόσημο για την ταξιδιωτική περιπλάνηση του μέγα εξερευνητή Χριστόφορου Κολόμβου, μιας που ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τους υπηκόους του αυτοκράτορα της Κίνας.
  • Τρίτον, επειδή ανέδειξε για πρώτη φορά τις βλαπτικές συνέπειες του Καπνού: οι Lukku-Cairi, όπως και οι υπόλοιποι αυτόχθονες κάτοικοι των νησιών, μέχρι το 1520, είτε πουλήθηκαν ως σκλάβοι, είτε εξοντώθηκαν – αλλά σε κάθε περίπτωση, δεν έμεινε ούτε ένας από αυτό το γένος των Taino Arawak, στον κατοπινό ειδυλλιακό τουριστικό προορισμό που ως σήμερα ακούει στο όνομα Μπαχάμες.

Οι Μυθοπλάστες

Ο μύθος, την προεπιστημονική περίοδο, αντιπροσωπεύει μια σημαντική μορφή γνώσης. Κατόπιν δεν είναι τίποτα άλλο παρά απλώς παραμύθι.

Μέρος της κοντόφθαλμης βιβλιογραφίας, εξακολουθεί να θεωρεί την στάση των αυτοχθόνων, όπως των Lukku-Cairi απέναντι στους ξένους, ως δείγμα θρησκευτικής ευλάβειας: κατά αυτούς τους συγγραφείς, ο Κολόμβος και τα παλικάρια του, αντιμετωπίστηκαν από τους αυτόχθονες ως ‘θεϊκοί απεσταλμένοι’.

Μέρος της κοντόφθαλμης βιβλιογραφίας, δεν μπορεί να κατανοήσει πως η φυσική ευγένεια, είναι δυστυχώς κάποιες φορές, ακόμα ένα χαρακτηριστικό του ανθρώπινου γένους.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Niña και Pinta Δύο από τα Πλοία του Κολόμβου - Αντίγραφα
Niña και Pinta Δύο από τα Πλοία του Κολόμβου - Αντίγραφα

Προς την Πλανητική Διάδοση του Φυτού του Καπνού

Από τον 16ο αιώνα, χάρις στο κοσμογονικής σημασίας γεγονός της άφιξης δια θαλάσσης του Κολόμβου στην Κίνα, ξεκινά το φυτό Nicotiana tabacum το πλανητικό του ταξίδι.

Αφρική

Στην Βόρεια Αφρική και συγκεκριμένα στην Αίγυπτο, εισάγεται από την νεοπαγή Οθωμανική Αυτοκρατορία, γύρω στο 1530 με 1550.

Στην Δυτική Αφρική φτάνει μεταξύ του 1550 και 1560, μέσω κυρίως των διορατικών Πορτογάλων εμπόρων και δευτερευόντος των Ισπανών ακάματων συνάδελφών τους. Από εκεί διαδίδεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς στις ανατολικές και νότιες περιοχές της ηπείρου.

Το 1650, κοπιώντες Ευρωπαίοι άποικοι καλλιεργούν τον Καπνό στην Νότια Αφρική και τον χρησιμοποιούν αντί για νόμισμα στις συναλλαγές τους.

Ασία

Ο Nicotiana tabacum φτάνει στην Ιαπωνία στις αρχές του 16ου αιώνα, αρχικά μέσω ναυαγίων κι ύστερα ως κανονικό εισαγώγιμο είδος από τα λιμάνια του Ναγκασάκι και της Καγκοζίμα.

Τα πλοία ανήκουν σε προνοητικούς Πορτογάλους και Ολλανδούς εμπόρους που δεν επέτρεψαν στους εαυτούς και τα πλοία τους να ναυαγήσουν. Από την Ιαπωνία καθώς και από τις Φιλλιπίνες, ο Καπνός περνά το το 1530 στην Αυτοκρατορική Κίνα.

Μεταξύ του 1592 – 1598, τα εισβάλλοντα Ιαπωνικά στρατεύματα μαζί με τις κλαγγές των όπλων φέρνουν και τον Καπνό στην Κορεάτικη Χερσόνησο. Το 1600, μέσω του λιμανιού της Goa, άλλοι ατρόμητοι Πορτογάλοι έμποροι εισάγουν τον Καπνό στην Ινδία.

Μεταφυσικό Ιντερμέδιο

Ο πρώτος μη – αυτόχθων Αμερικανός καπνιστής, ο Ισπανός ναυτικός και μέλος του πληρώματος ενός από τα τρία πλοία του πρώτου ταξιδιού του Κολόμβου, του Santa Maria, ο Rodrigo de Jerez πέφτει το 1493 θύμα της πρώτης αντικαπνιστικής εκστρατείας.

Φυλακίζεται για 7 χρόνια από την φιλόθεη Ιερά Εξέταση με το εύστοχο σκεπτικό ό,τι ‘μόνον ο διάβολος θα μπορούσε να βγάλει καπνό από το στόμα’.

Εκτός από ναυτικός και κατάδικος, ο Rodrigo de Jerez υπήρξε μαζί με τον Luis de Torres, και πρεσβευτής κατ’ εξουσιοδότηση του Χριστόφορου Κολόμβου, όταν ο τελευταίος αναζητούσε τον Κινέζο Αυτοκράτορα Χονγκ-τσι (Hongzhi – 弘治), στην Κινεζική νήσον Κούβα.

Ευρώπη

 Ο Ramón Pané, ένας Ισπανικής καταγωγής ιεραπόστολος, είτε είχε την πρόνοια να μην καπνίσει δημοσίως είτε δεν υπήρξε ποτέ καπνιστής, ευδόκισε να μην έχει την τύχη (βουνό) του συμπατριώτη του ναυτικού.

Αντιθέτως, όχι μόνο δεν φυλακίστηκε αλλά πιστώθηκε στην Ιστορία του φυτού του Καπνού, ως εκείνος που τον πρωτοεισήγαγε στην Ευρώπη, μεταξύ των ετών 1496 και 1498. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1558, ο γαλλικής καταγωγής Φραγκισκανός ιερέας και κοσμογράφος André Thevet θα έφερνε μαζί του από την Βραζιλία σπόρους Καπνού με σκοπό την καλλιέργειά του φυτού.

Οι πρώτες προσπάθειες στην Ισπανία και στην Πορτογαλία θα ήταν επιτυχείς εάν στο μεταξύ δεν είχαν παντελώς αποτύχει.

Η όποια Ιστορία του φυτού του Καπνού στην Ευρώπη θα ήταν πιθανόν ατελέστατη, εάν δεν γινόταν αναφορά σε ένα ακόμα πρόσωπο, το οποίο άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα του, όπως και το όνομά του, επάνω στο φυτό: ο λόγος γίνεται φυσικά για τον Jean Nicot.

Ο Jean Nicot, ήταν ο πρεσβευτής της Γαλλίας στην Πορτογαλική Αυλή και εκείνος ο οποίος στέλνοντας δείγματα Καπνού στα Γαλλικά Ανάκτορα το 1560, βοήθησε στην αλματώδη διάδοση τόσο της φήμης του φυτού όσο και της χρήσης του.

Σε αυτό συνέβαλλε και η αξιολάτρευτη βασίλισσα της Γαλλίας, η Αικατερίνη των Μεδίκων (Catherine de Médicis), που έκανε χρήση του Καπνού προκειμένου να θεραπευτεί από τις χρόνιες ημικρανίες από τις οποίες έπασχε – και όχι από τις τύψεις για την μαζική σφαγή των προτεσταντών που διέταξε, και οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στις 22 Αυγούστου του 1572 την νύχτα στο Παρίσι, μια νύχτα που έκτοτε με μεγάλη συγκίνηση αποκαλείται από τους απανταχού επαγγελματίες συναδέλφους της, ‘Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου’.

Ωκεανία

Αδημονούντες βαρυποινίτες εγκληματίες και επαγγελματίες ναυτικοί του Πρώτου Στόλου της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, εισάγουν το 1788 τον Nicotiana tabacum στην Αυστραλία.

Στην Νέα Ζηλανδία το φυτό του Καπνού έρχεται μαζί με τους πρώτους μη-βαρυποινίτες εγκληματίες Ευρωπαίους καπνιστές αποίκους, κάπου προς τα τέλη του 17ου αιώνα.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Ο Χριστόφορος Κολόμβος δια χειρός Altan
Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Ο Χριστόφορος Κολόμβος δια χειρός Altan

Πρώτες Βοτανικές Καταγραφές του Φυτού του Καπνού

Η πρώτη βοτανική περιγραφή και εικονογράφηση του Nicotiana tabacum παρουσιάζεται το 1571, στο έργο Stirpium adversaria nova.

Το συνυπογράφουν ο Φλαμανδός βοτανολόγος Λομπέλιους (Mathias de l’Obel) και ο μαθητής και φίλος του Pierre Pena.

Πιθανόν εικονογραφικά να είχε προηγηθεί η αναπαράσταση των Nicotiana rustica και Nicotiana tabacum στον Φλωρεντινό Κώδικα, στο 11ο βιβλίο. Ωστόσο σε αυτό το έργο του 1540–1585, δεν περιλαμβάνεται η βοτανική περιγραφή των φυτών του Καπνού.

Το 1753, με τον Καπνό ασχολείται ο μέγας συστηματικός Κάρολος Λινναίος, δίνοντας το όνομα Nicotiana στο γένος και περιγράφοντας τα είδη Nicotiana rustica και Nicotiana tabacum.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Οι Απαρχές της Καλλιέργειας του Καπνού μετά την Άφιξη στην Κίνα του Χριστόφορου Κολόμβου

Η διάδοση και ζήτηση του Καπνού στον Παλαιό Κόσμο, είτε ως φάρμακο είτε ως ευφορικό, οδήγησε στην δημιουργία οργανωμένων φυτειών στον Νέο Κόσμο, οι οποίες εγκαινίασαν ακόμα έναν κλάδο της φυτικής παραγωγής, αυτόν της καπνοκαλλιέργειας.

Φιλόπονοι ιδιοκτήτες καπνοφυτειών με την συνδρομή των Αρχών, κάλυψαν τις ανάγκες για εργατικά χέρια, προσφέροντας στο ανειδίκευτο ιθαγενές εργατικό δυναμικό του Νέου Κόσμου την επιλογή να διαλέξει ανάμεσα στην εξόντωση και στην σκλαβιά.

Και επειδή από κάποια στιγμή και μετά, η έλλειψη εργατικών χεριών έγινε κάτι παραπάνω από φανερή εξαιτίας της ασύνετης ροπής των αυτοχθόνων προς την εξόντωση, εισήχθη το αναγκαίο εργατικό δυναμικό από την Δυτική Αφρική, εγκαινιάζοντας έναν ακόμη καινοτόμο και ανθηρότατο οικονομικό κλάδο, αυτόν του Δουλεμπορίου.

Καραϊβική

Η πρώτη συστηματική καλλιέργεια του Καπνού Nicotiana tabacum πραγματοποιήθηκε το 1531, στις φυτείες που δημιουργήθηκαν στον Άγιο Δομίνικο (Santo Domingo) του νησιού Ισπανιόλα.

Σύντομα η καπνοκαλλιέργεια διαδόθηκε στην Κούβα και στο Πουέρτο Ρίκο για να επεκταθεί στην συνέχεια σε όλη την Καραϊβική.

Βόρεια Αμερική

Το σημαντικότερο καπνοπαραγωγικό κέντρο υπήρξε η κατοπινή πολιτεία της Βιρτζίνιας. Οι πρώτοι που δημιούργησαν φυτείες καπνού εκεί υπήρξαν οι Αγγλικής καταγωγής άποικοι.

Προφανώς κάνοντας μια μικρή επίδειξη Βρετανικού χιούμορ, αυτοί οι άποικοι δεν φύτευσαν τον Καπνό Nicotiana tabacum αλλά τον Nicotiana rustica που καλλιεργούσαν οι αυτόχθόνες κάτοικοι της Βιρτζίνιας. Ο Nicotiana rustica όμως δεν συμβάδιζε με τα γούστα των καταναλωτών της εποχής, όντας κατωτέρας ποιότητας, και συνέπεια τούτου, οι καλλιεργητές χτυπήθηκαν άγρια από την κρίση υπερπαραγωγής Καπνού του 1638.

Χάρις στον John Rolfe, που το 1612 είχε προμηθευτεί σπόρους Nicotiana tabacum, σύντομα η περιοχή της Βιρτζίνιας ανέκαμψε και κατέστη ένα από τα σημαντικότερα παγκοσμίως καπνοπαραγωγικά κέντρα, δίνοντας ταυτόχρονα νέαν ώθηση και στον σκληρά δοκιμασθέντα κλάδο του Δουλεμπορίου.

Κεντρική & Νότια Αμερική

Σχεδόν ταυτόχρονα με την δημιουργία φυτειών στην Καραϊβική από τους Ισπανούς αποίκους, η καλλιέργεια του καπνού εξαπλώθηκε στις όμορες κεντρικές και νότιες ηπειρωτικές περιοχές.

Οι φυτείες Καπνού εμφανίστηκαν αρχικά στην Βενεζουέλα και την Κολομβία, και μετέπειτα και στις λοιπές ηπειρωτικές χώρες, ακολουθώντας τους ρυθμούς ζήτησης των προϊόντων του καπνού. Μεγαλύτερη παραγωγός χώρα του φυτού Nicotiana tabacum ήταν η Βραζιλία. Στην Βραζιλία, η καλλιέργεια του καπνού γινόταν πρωτίστως στις βορειοανατολικές πολιτείες της, όπως στην Bahia, στο Pernambuco και στο Maranhão.

Οι εξαγώγιμες ποσότητες ήταν τόσο μεγάλες, που κατέστησαν το προϊόν από τα πλέον κερδοφόρα, ανταγωνιζόμενο το βαμβάκι, την ζάχαρη και το ρούμι. Το γεγονός αυτό όμως δεν είχε μόνο θετικές αλλά ταυτόχρονα και αρνητικές πλευρές.

Η δυναμική της επέκτασης της καλλιέργειας του Καπνού, με την ταυτόχρονη δέσμευση των παραγωγικών γαιών ήτανε τέτοια, που σε ορισμένες περιοχές της, όπως στην πόλη Salvador da Bahia το 1639, απαγορεύτηκε η καλλιέργειά του, για να μην σημειωθεί έλλειψη βασικών γεωργικών αγαθών, απολύτως αναγκαίων για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών του πληθυσμού.

Κάτι ανάλογο δηλαδή με αυτό που θα συνέβαινε και λίγους αιώνες αργότερα, όταν στην αποικιοκρατούμενη Αφρική, σημαντικές εκτάσεις παραγωγικών γαιών, θα χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή ανθέων αντί για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών των λιμοκτονούντων αυτοχθόνων πληθυσμών.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Ο Κινέζος Αυτοκράτορας Χονγκ-τσι
Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Ο Κινέζος Αυτοκράτορας Χονγκ-τσι

Αντί Επιλόγου στην Ιστορία του Φυτού του Καπνού Nicotiana tabacum L.

Η Ιστορία του φυτού του Καπνού, της προέλευσης, της καλλιέργειας και της χρήσης του, είναι μεγάλη και πολύπλευρη. Τις βοτανικές, γεωργικές, ανθρωπολογικές, εθνοβοτανικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές τόσο της καλλιέργειας όσο και του φυτού, η συντακτική ομάδα της ‘Καλλιέργειας’ φιλοδοξεί να τις καλύψει σε επόμενα αφιερώματα, και σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκταση.

Μέχρι τότε, ανάβει τσιγάρο και στοχάζεται, μέσα σε σύννεφα καπνού.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Παραπομπές

Τις Παραπομπές αυτού του λακωνίζοντος άρθρου που φέρει επάξια τον παραπλανητικό τίτλο Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού Nicotiana tabacum L. αντί για τον εντιμότερο Η Αποσπασματική Ιστορία του Φυτού του Καπνού Nicotiana tabacum L., παρουσιάζουν εν αγνοία τους οι Inti-Illimani με το τραγούδι Tinku.

play_circle_filled
pause_circle_filled
Inti Illimani - Tinku
volume_down
volume_up
volume_off
  1. Beding, S. A. (2016). The Christopher Columbus Encyclopedia.Basingstoke, England: Springer.
  2. Bergreen, L. (2011). Columbus: The Four Voyages, 1492-1504. London, England: Penguin.
  3. Burns, E. (2006). The Smoke of the Gods: A Social History of Tobacco. Philadelphia, PA: Temple University Press.
  4. Gately, I. (2007). Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization. New York, NY: Open Road + Grove/Atlantic.
  5. Oropeza, R. (2005). Between Puffs: A History of Tobacco : Two Thousand Years of Tobacco Use. Rivercross Pub.
  6. Russell, A., & Rahman, E. (2015). The Master Plant: Tobacco in Lowland South America. London, England: Bloomsbury Publishing.
  7. Saunders, N. J. (2005). The Peoples of the Caribbean: An Encyclopedia of Archeology and Traditional Culture. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO.
  8. Wadsworth, J. E. (2016). Columbus and His First Voyage: A History in Documents. London, England: Bloomsbury Publishing.

Η Ιστορία του Φυτού του Καπνού

Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Το Fort King George στο Τομπάγκο ή Ένα από τα Πολλά Δώρα των Επιγόνων του Κολόμβου στους Αυτόχθονες
Ιστορία του Φυτού του Καπνού - Το Fort King George στο Τομπάγκο ή Ένα από τα Πολλά Δώρα των Επιγόνων του Κολόμβου στους Αυτόχθονες

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται δικαιώματα τρίτων, είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

Πλοήγηση

Συμβουλές αλλά και προτροπές, παρατηρήσεις αλλά και προτάσεις είναι, σε γενικές γραμμές, ευπρόσδεκτες. Το εάν θα γίνουν και αποδεκτές είναι, σε γενικές γραμμές, μιά άλλη ιστορία.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ

Σε δουλειά να βρισκόμαστε.

Η επιθυμία του περιηγητή του ιστοτόπου για ενίσχυση των άμισθων συντελεστών του είναι αναφαίρετο δικαίωμα του. Παρέχοντάς του το κουμπί της δωρεάς, τον βοηθούμε να το ασκήσει.

Close Menu