Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae)

Δάκος της Ελιάς - Ενήλικο Δάκου της Ελιάς (Bactrocera oleae)
Ενήλικο Δάκου της Ελιάς

Ο Δάκος της Ελιάς αναγνωρίζεται ως ο σημαντικότερος εχθρός των ελαιοδέντρων στις ζώνες της καλλιέργειας της.

Σε περιόδους έξαρσης της προσβολής η ζημιά που προκαλεί, ποσοτική και ποιοτική μπορεί να ανέλθει μέχρι και στο 50% της ελαιοπαραγωγής, ενώ η αντιμετώπισή του συμβάλει σημαντικά στην αύξηση του κόστους της καλλιέργειας.

Ιδιαίτερα έντονες είναι οι προσβολές του Δάκου σε ελαιώνες που γειτνιάζουν με αγριλιές ή σε εκείνους όπου οι ελιές παραμένουν στα δέντρα τον χειμώνα.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΤΕΚΜΗΡΙΑ

Ενήλικο Δάκου της Ελιάς επάνω στον καρπό

Δάκος της Ελιάς - Ακμαίο Δάκου της Ελιάς Πάνω στον Καρπό - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org
Ακμαίο Δάκου - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia

Φύλο: Arthropoda

Ομοταξία: Insecta

Τάξη: Diptera

Υπόταξη: Brachycera

Οικογένεια: Tephritidae

Υποοικογένεια: Dacinae

Ομοιογένεια: Dacini           

Γένος: Bactrocera

Είδος: Bactrocera oleae (Rossi, 1790), (συν. Dacus oleae Gmel)

Δάκος της Ελιάς - Τα Φτερά του Δάκου & Όχι του Δράκου - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org
Τα Φτερά του Δάκου & Όχι του Δράκου - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Μορφολογία

Αυγό: Επίμηκες, λείας επιφάνειας, λευκού γαλακτώδους χρώματος, μήκους 0,8-1 mm και διαμέτρου περίπου 0,2 mm.

Προνύμφη: Επιμήκης, κρεμώδους-λευκού ή υπόλευκου χρώματος, ακέφαλη και άποδη, μήκους μέχρι 7-8 mm και διαμέτρου 1,2-1,7 mm, με το οπίσθιο τμήμα πλατύτερο του εμπρόσθιου.

Πλαγγόνα (Νύμφωση): Κυλινδρική-ελειψοειδής, χρώματος αρχικά λευκού και κατόπιν καφέ-κίτρινου, μήκους 4–5 mm και διαμέτρου περίπου 2 mm.

Τέλειο:  Έχει μήκος 4–5 mm, χρώμα κεφαλής κιτρινοκόκκινο, οφθαλμούς σύνθετους κυανοπράσινους και ιριδίζοντες. Ο θώρακας είναι καφέ-κίτρινος με μαύρο το ραχαίο τμήμα του, στο οποίο παρατηρούνται τέσσερις γκρί λωρίδες, ενώ η κοιλιά είναι σκούρου καφέ χρώματος με κοκκινωπές κηλίδες. Τα φτερά (πτέρυγες) μήκους 4,3-5,2 mm είναι διάφανα, στην κορυφή των οποίων διακρίνεται το μαύρου χρώματος ακρόστιγμα. Στα θηλυκά άτομα ο ωοθέτης έχει μήκος 1 mm και το κύριο τμήμα του είναι μαύρο.

Δάκος της Ελιάς - Ενήλικο Δάκου με Φτερά - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org
Ενήλικο Δάκου με Φτερά - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Βιολογία και Οικολογία

Γενεές ανά έτος: 2-5 (3-4 στην Ελλάδα)

Βιολογικός κύκλος: Αβγό, προνύμφη, νύμφη και τέλειο είναι τα τέσσερα στάδια που διέρχεται ο Δάκος της Ελιάς για να ολοκληρώσει τον βιολογικό του κύκλο. Η διάρκειά του εξαρτάται από τις συνθήκες, την εποχή και τις θερμοκρασίες και διαρκεί από 30 έως και 90 ημέρες. Μετά την σύζευξη των ενηλίκων, το θηλυκό εναποθέτει 1 αυγό ανά θέση και καρπό.

Με την εκκόλαψη των αυγών, βγαίνουν οι νεαρές προνύμφες, οι οποίες τρώγουν εσωτερικά τον καρπό διανοίγοντας στοές. Αφού διέλθουν τρία προνυμφικά στάδια, νυμφώνονται το καλοκαίρι μέσα στον ίδιο καρπό της ελιάς ενώ το φθινόπωρο η νύμφωση πραγματοποιείται λίγα εκατοστά από την επιφάνεια του έδαφος. Από εκεί, με μέση θερμοκρασία 25 0C, εντός 20 έως 34 ημερών εξέρχονται τα ενήλικα.

Διαχείμαση: Ως νύμφη (pupa) στο έδαφος και σε βάθος 1-6 cm ή ως ακμαίο σε προφυλαγμένες θέσεις και σε περιοχές με ήπιους χειμώνες.

Δάκος της Ελιάς - Προνύμφη του Δάκου σε Καρπό Ελιάς - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org
Προνύμφη του Δάκου σε Καρπό Ελιάς - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Προσβολή & Ζημιές

Γενικά: Μικρές τριγωνικές κηλίδες στα σημεία ωοθεσίας των προσβεβλημένων καρπών, συνήθως μια ανά καρπό το καλοκαίρι, ενώ το φθινόπωρο και ιδίως σε περιόδους περιορισμένης ελαιοπαραγωγής, μπορεί να είναι περισσότερες. Οι στοές των προνυμφών στους άγουρους καρπούς μπορεί να γίνουν εξωτερικά αντιληπτές ως ελαιώδεις κηλίδες σκούρου χρώματος. Από τις οπές μπορούν να εισέλθουν παθογόνοι μύκητες με σημαντικότερο τον Macrophoma dalmatica, τον οποίον μεταφέρει το δίπτερο Prolasioptera berlesiana, προκαλώντας τις ασθένειες ‘ξεροβούλα’ στις άγουρες και ‘σαποβούλα’ στις ώριμες ελιές. Τέλος, προ της νυμφώσεως οι προνύμφες ανοίγουν μια στρογγυλή τρύπα στον καρπό της ελιάς, η οποία καλύπτεται μόνο από την εφυμενίδα, για να διευκολυνθεί η έξοδος των ακμαίων.

Δάκος της Ελιάς - Ζημιά στους Καρπούς από Δάκο της Ελιάς - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org
Ζημιά στους Καρπούς από Δάκο της Ελιάς - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Καταπολέμηση

Ο Δάκος της Ελιάς αντιμετωπίζεται με την χρήση διαφόρων μέσων – χημικών, βιολογικών κ.α. Όμως εκείνο που έχει μεγάλη σημασία για τον ικανοποιητικό έλεγχο του Δάκου, είναι η παρακολούθηση της διακύμανσης των πληθυσμών του με παγίδες και βάσει αυτού η αξιολόγηση του πλέον κατάλληλου χρόνου για την πραγματοποίηση της επέμβασης.

Εναλλακτική καταπολέμηση

  1. Ζεόλιθος

Η εφαρμογή πούδρας ζεόλιθου κοκκομετρίας 0,002 mm έχει δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Χρησιμοποιείται σε διάλυση 1,5-2 % μαζί με προσκολλητικό και γίνεται ψεκασμός κάλυψης. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός προστατευτικού ‘φιλμ’ στην επιφάνεια του ελαιοδέντρου το οποίο λειτουργεί απωθητικά για τον Δάκο. Οι ψεκασμοί επαναλαμβάνονται τουλάχιστον ένας ανά μήνα.

  1. Καολίνης

Η εφαρμογή επεξεργασμένου καολίνη έχει δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, όχι μόνο για την καταπολέμηση του Δάκου, αλλά και για τον έλεγχο των πληθυσμών και άλλων εχθρών της ελιάς, όπως του Ρυγχίτη (Rhynchites cribripennis), του Πυρηνοτρήτη (Prays oleae) αλλά και του Λεκάνιου (Saissetia oleae). Η απωθητική δράση του καολίνη μπορεί να αποδωθεί στην τροφική η οπτική απόκρουση που προκαλεί η λεπτή, λευκού χρώματος κονιώδης υδροφοβική μεμβράνη που σχηματίζεται μετά την εφαρμογή του στην ελιά. Οι ψεκασμοί με καολίνη ξεκινούν στα τέλη της Άνοιξης και επαναλαμβάνονται τουλάχιστον ένας ανά μήνα.

Βιολογική καταπολέμηση

Το έντομο Psytallia concolor (συν. Opius concolor), έχει δοκιμασθεί για την καταπολέμηση του Δάκου της Ελιάς με πολύ καλά αποτελέσματα. Ωστόσο εξαιτίας του υψηλού κόστους παραγωγής δεν εφαρμόζεται.

Βιοτεχνική καταπολέμηση

  1. Εξαπόλυση στείρων εντόμων

Η μέθοδος συνίσταται στην εξαπόλυση στειρωμένων ατόμων Δάκου της Ελιάς με σκοπό την μείωση της αναπαραγωγικής δυνατότητας αυτού σε μια δεδομένη περιοχή και συνεπώς τον έλεγχο του πληθυσμού της. Εξαιτίας όμως της αρνητικής συζευκτικής συμπεριφοράς των στειρωμένων ατόμων, δεν εφαρμόζεται.

  1. Μαζική παγίδευση

Με την μέθοδο της μαζικής παγίδευσης επιχειρείται ο έλεγχος των πληθυσμών του Δάκου της Ελιάς με την χρήση φερομονικών, τροφικών και χρωματικών παγίδων, οι οποίες χρησιμοποιούνται είτε μόνες είτε σε συνδυασμό. Η μέθοδος εφαρμόζεται και αποδίδει ικανοποιητικά αποτελέσματα.

Χημική καταπολέμηση

  1. Δολωματικοί ψεκασμοί

Για την πραγματοποίηση των δολωματικών ψεκασμών γίνεται χρήση εντομοκτόνου δραστικής ουσίας μαζί με τροφικό ελκυστικό 2-4% (υδρολυμένη πρωτεϊνη ή κάποιο άλλο τροφικό ελκυστικό) και ψεκάζονται ο κορμός και τμήμα της κόμης κάθε τρίτου δέντρου.    

  1. Ψεκασμοί κάλυψης

Για την πραγματοποίηση των ψεκασμών κάλυψης γίνεται χρήση εντομοκτόνου δραστικής ουσίας και ψεκάζεται ολόκληρη η επιφάνεια των δέντρων.

Μερικές από τις εντομοκτόνες δραστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για να καταπολεμηθεί ο Δάκος της Ελιάς και στους δύο τύπους ψεκασμών είναι:

  • Alpha-cypermethrin (Συνθετικό Πυρεθροειδές)
  • Beauveria bassiana strain ATCC 74040 (Βιο-εντομοκτόνο)
  • Beauveria bassiana strain GHA (Βιο-εντομοκτόνο)
  • Beta-cyfluthrin (Συνθετικό Πυρεθροειδές)
  • Deltamethrin (Συνθετικό Πυρεθροειδές)
  • Dimethoate (Οργανοφωσφορικό)
  • Lambda-Cyhalothrin (Συνθετικό Πυρεθροειδές)
  • Phosmet (Οργανοφωσφορικό)
  • Spinosad (Βιο-εντομοκτόνο)
  • Thiacloprid (Νεονικοτινοειδές)

Ως εντομοελκυστικά χρησιμοποιούνται:

  • Hydrolysed proteins
  • Urea
Δάκος της Ελιάς - Προνύμφη Δάκου Μέσα σε Καρπό Ελιάς - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org
Προνύμφη Δάκου Μέσα σε Καρπό Ελιάς - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org
Δάκος της Ελιάς - Πλαγγόνα (Pupa) Δάκου σε Καρπό Ελιάς - © Mourad Louadfel, Bugwood.org
Πλαγγόνα (Pupa) Δάκου σε Καρπό Ελιάς - © Mourad Louadfel, Bugwood.org
Δάκος της Ελιάς - Ενήλικο Δάκου σε Καρπό και οι Προκληθείσες Ζημιές - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org
Ενήλικο Δάκου σε Καρπό και οι Προκληθείσες Ζημιές - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Ξενιστές

Ελιά

  • Olea europaea
  • Olea europaea ssp. sativa
  • Olea europaea ssp. oleaster
  • Olea europaea ssp. sylvestris
Δάκος της Ελιάς - Καρπόπτωση Ελιάς Λόγω Προσβολής από Δάκο - © Mourad Louadfel, Bugwood.org
Καρπόπτωση Ελιάς Λόγω Προσβολής από Δάκο - © Mourad Louadfel, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Γεωγραφική Εξάπλωση

Ασία

Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Κύπρος, Γεωργία, Ινδία, Ιράν, Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανος Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Συρία, Τουρκία.

Αφρική

Αλγερία, Αγκόλα, Αίγυπτος, Ερυθραία, Αιθιοπία, Κένυα, Λιβύη, Μαυρίκιος, Μαρόκο, Ρεϋνιόν, Σεϋχέλλες, Νότια, Αφρική, Σουδάν, Τυνησία.

Ευρώπη

Αλβανία, Κανάριοι Νήσοι, Κορσική, Κροατία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία, Σερβία, Σλοβενία, Νότια Ρωσία, Σαρδηνία, Σικελία, Σλοβενία, Ισπανία, Ελβετία.

Βόρεια Αμερική

ΗΠΑ (Καλιφόρνια).

Κεντρική Αμερική

Μεξικό.

Δάκος της Ελιάς - Ακμαίο Δάκου στο Οποίο Διακρίνονται οι Ιριδίζοντες Οφθαλμοί - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org
Ακμαίο Δάκου στο Οποίο Διακρίνονται οι Ιριδίζοντες Οφθαλμοί - © Lorraine Graney, Bartlett Tree Experts, Bugwood.org
Δάκος της Ελιάς - Ακμαίο του Δάκου από την Ραχιαία Πλευρά - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org
Ακμαίο του Δάκου από την Ραχιαία Πλευρά - © Pest and Diseases Image Library, Bugwood.org

Δάκος της Ελιάς (Bactrocera oleae) - Παραπομπές

Τις Παραπομπές του Δάκου της Ελιάς παρουσιάζει με μεγάλη υπερηφάνεια, η εξαιρετική κ. Enya με το τραγούδι Orinoco Flow.

  1. Dimou, I., Koutsikopoulos, C., Economopoulos, A., Lykakis, J., 2003. The distribution of olive fruit fly captures with McPhail traps within an olive orchard. Phytoparasitica 31(2), 124–131.
  2. Haniotakis GE, Kozyrakis E, Bonatsos C. (1986). Control of the olive fruit fly, Dacus oleae Gmel. (Dipt., Tephritidae) by mass trapping: Pilot scale feasibility study. Journal of Applied Entomology 101, 343–52.
  3. Kapatos, E.T., Fletcher, B.S., 1986. Mortality factors and life-budgets for immature stages of the olive fly, Dacus oleae (Gmel.) (Diptera, Tephritidae), in Corfu. Journal of Applied Entomology 102, 326–342.
  4. Katsoyannos P (1992) Olive pests and their control in thenear east. FAO Plant Products and Protection Paper 115, FAO Rome, Italy
  5. Olive Fruit Fly, Bactrocera oleae (Rossi) (=Dacus oleae) (Diptera:Tephritidae). (2008). In J. L. Capinera (Ed.), Encyclopedia of entomology (2nd ed., pp. 2666-2669). Berlin: Springer.

ΒΙΝΤΕΟ

“Let me sail, let me sail, let the Orinoco flow/Let me reach, let me beach on the shores of Tripoli/…”, θα μπορούσε να τραγούδαγε ο Δάκος της Ελιάς

Κοινοποίηση

Η χρήση του υλικού, όπου δεν αναφέρονται δικαιώματα τρίτων, είναι απολύτως ελεύθερη. Η διάδοση του, ενδεχομένως, χρήσιμη.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Συμβουλές αλλά και προτροπές, παρατηρήσεις αλλά και προτάσεις είναι, σε γενικές γραμμές, ευπρόσδεκτες. Το εάν θα γίνουν και αποδεκτές είναι, σε γενικές γραμμές, μιά άλλη ιστορία.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ

Σε δουλειά να βρισκόμαστε.

Η επιθυμία του περιηγητή του ιστοτόπου για ενίσχυση των άμισθων συντελεστών του είναι αναφαίρετο δικαίωμα του. Παρέχοντάς του το κουμπί της δωρεάς, τον βοηθούμε να το ασκήσει.

Close Menu